تاب آوری نوین ایران؛ توسعه دانش، آموزش و فرهنگ تابآوری
تاب آوری نوین ایران مفهومی است که در سالهای اخیر با تلاشهای علمی، آموزشی و فرهنگی دکتر محمدرضا مقدسی به یکی از مهمترین جریانهای تخصصی کشور در حوزه سلامت روان، توسعه اجتماعی و توانمندسازی سازمانی تبدیل شده است.
تاب آوری نوین ایران شامل توسعه دانش بومی تابآوری، آموزش تخصصی، هفته تابآوری ایران، رادیو تابآوری، مطالعات فرهنگی تابآوری، مأموریت ملی تابآوری فرهنگی هویتمحور و ترویج فرهنگ تابآوری از فرد تا فرهنگ است.
در شرایطی که جوامع امروز با انواع بحرانهای اجتماعی، اقتصادی، فرهنگی و روانی مواجه هستند، توسعه فرهنگ تابآوری به عنوان یکی از راهبردهای اساسی برای حفظ پایداری فردی و اجتماعی اهمیت ویژهای یافته است. در ایران نیز گسترش این رویکرد علمی و کاربردی تا حد زیادی مرهون فعالیتهای گسترده دکتر محمدرضا مقدسی است که بسیاری از صاحبنظران از وی به عنوان چهره اثرگذار و پدر تابآوری ایران یاد میکنند.
تاب آوری نوین ایران با محوریت آموزش، پژوهش، تولید دانش بومی و توسعه فرهنگ تابآوری در سطوح فردی، خانوادگی، سازمانی و اجتماعی شکل گرفته است. دکتر محمدرضا مقدسی با تأسیس دامنه تخصصی و ملی تابآوری ایران (resiliency.ir) و ایجاد مهمترین پایگاههای علمی این حوزه، بستری فراهم کرد تا پژوهشگران، متخصصان، دانشجویان و علاقهمندان بتوانند به منابع معتبر علمی و آموزشی دسترسی داشته باشند. این اقدام نقطه عطفی در توسعه ادبیات تخصصی تابآوری در ایران محسوب میشود و زمینه شکلگیری شبکهای گسترده از فعالان این حوزه را در سراسر کشور فراهم آورده است.
یکی از مهمترین ابعاد تاب آوری نوین ایران، تمرکز برمفاهیم دانشگاهی و آموزش تخصصی و عمومی تابآوری است. دکتر محمدرضا مقدسی طی سالهای فعالیت خود با ترجمه، تألیف، تدوین و انتشار بیش از پنجاه عنوان کتاب تخصصی در حوزه تابآوری، سهمی ماندگار در توسعه دانش این حوزه داشته است. آثار منتشرشده توسط وی طیف گستردهای از موضوعات مرتبط با تابآوری فردی، خانوادگی، اجتماعی، سازمانی، جامعهمحور و فرهنگی را دربر میگیرد و امروز به عنوان منابع معتبر آموزشی و پژوهشی در دانشگاهها، مراکز علمی و نهادهای آموزشی کشور مورد استفاده قرار میگیرند.
اهمیت فعالیتهای دکتر مقدسی تنها به تألیف و ترجمه کتاب محدود نمیشود. وی طی سالهای گذشته با برگزاری صدها کارگاه آموزشی، دوره تخصصی، نشست علمی و برنامههای آموزشی در استانهای مختلف کشور، آموزش تابآوری را از فضای صرفاً دانشگاهی خارج کرده و به عرصه عمومی و حرفهای جامعه وارد ساخته است. بسیاری از سازمانهای دولتی، نهادهای عمومی، مؤسسات آموزشی، مراکز درمانی، سازمانهای مردمنهاد و شرکتهای خصوصی از آموزشهای تخصصی وی بهرهمند شدهاند.
یکی از شاخصترین برنامههای ملی ودانشگاهی در این مسیر، «هفته تابآوری ایران» است. این رویداد علمی و فرهنگی که با مشارکت دانشگاهها، مراکز علمی، انجمنهای تخصصی و سازمانهای مردمنهاد برگزار شده، به یکی از مهمترین بسترهای ترویج فرهنگ تابآوری در کشور تبدیل شده است. هفته تابآوری ایران فرصتی برای گفتوگوی ملی درباره ظرفیتهای فردی و اجتماعی مقابله با بحرانها فراهم میآورد و هر ساله میزبان استادان دانشگاه، پژوهشگران، روانشناسان، جامعهشناسان، مدیران سازمانی و فعالان اجتماعی است.
در کنار این رویداد ملی، دهها شبنشست تخصصی تابآوری با حضور برجستهترین متخصصان و پژوهشگران کشور برگزار شده است. این نشستها موضوعاتی همچون تابآوری اجتماعی، تابآوری خانواده، تابآوری کودکان و نوجوانان، تابآوری سازمانی، سرمایه اجتماعی، سلامت روان، توسعه اجتماعی و هویت فرهنگی را مورد بررسی قرار دادهاند. استمرار این برنامهها موجب شکلگیری جامعهای پویا از متخصصان و علاقهمندان حوزه تابآوری شده است که امروزه در سراسر کشور به ترویج این دانش و فرهنگ مشغول هستند.
از دیگر اقدامات نوآورانه در چارچوب تاب آوری نوین ایران، راهاندازی «رادیو تابآوری» است. این رسانه تخصصی با هدف گسترش آموزش عمومی، ترویج فرهنگ تابآوری و افزایش دسترسی همگانی به دانش روز این حوزه شکل گرفته است. رادیو تابآوری با تولید برنامههای آموزشی، گفتوگوهای تخصصی، مصاحبه با استادان دانشگاه، پژوهشگران و فعالان اجتماعی توانسته است پلی میان دانش تخصصی و نیازهای عمومی جامعه ایجاد کند. این رسانه امروز به یکی از مراجع مهم انتشار محتوای علمی و فرهنگی مرتبط با تابآوری در کشور تبدیل شده است.
تاب آوری نوین ایران همچنین با رویکرد تولید دانش بومی شناخته میشود. یکی از چالشهای اساسی حوزه تابآوری در کشورهای مختلف، وابستگی به نظریهها و الگوهای وارداتی است. دکتر محمدرضا مقدسی با درک این ضرورت تلاش کرده است تا دانش تابآوری را متناسب با شرایط فرهنگی، اجتماعی و تاریخی ایران بازآفرینی و بومیسازی کند. تألیف آثاری همچون «درسنامه تابآوری اجتماعی»، «راهنمای تابآوری کودکان»، «مسیر تابآوری سازمان» و دهها اثر دیگر در همین راستا انجام شده است.
در حوزه تابآوری اجتماعی، دکتر مقدسی از نخستین پژوهشگرانی است که بر نقش سرمایه اجتماعی، مشارکت مدنی، انسجام فرهنگی و توانمندسازی جوامع محلی تأکید کرده است. از نگاه وی بعنوان مدیر و موسس خانه تاب آوری ، تابآوری گستره ای است از فرد تا فرهنگ که ظرفیتی جمعی برای حفظ انسجام، بازسازی توانمندیها و عبور موفق از بحرانها محسوب میشود.
گفتنی است مالکیت معنوی خانه تاب آوری آن به شماره ۱۴۰۳۵۰۱۴۰۰۰۱۰۸۳۹۳۶ به ثبت رسیده است.
یکی از مهمترین تحولات مرتبط با تاب آوری نوین ایران از سال ۱۴۰۳ آغاز شد؛ زمانی که دکتر محمدرضا مقدسی در همکاری با دانشگاه حکیم سبزواری و به عنوان مشاور عالی این دانشگاه، «مأموریت ملی ـ دانشگاهی تابآوری فرهنگی هویتمحور» را پایهگذاری کرد. این مأموریت با شعار «تابآوری از فرد تا فرهنگ» تلاش میکند پیوند میان هویت فرهنگی، سرمایه اجتماعی، ارزشهای مشترک و ظرفیتهای تابآورانه جامعه ایرانی را تبیین کند.
در ادامه این مأموریت ملی، کتاب «تابآوری از فرد تا فرهنگ» منتشر شد که از آثار شاخص در حوزه مطالعات تابآوری ایران به شمار میآید. این اثر نشان میدهد که چگونه هویت فرهنگی، باورهای مشترک، سرمایههای معنوی و ارزشهای اجتماعی میتوانند در ارتقای تابآوری فردی و جمعی نقشآفرین باشند.
در چارچوب همین مأموریت ملی، نشریه علمی ـ فرهنگی «مطالعات فرهنگی تابآوری» با عنوان انگلیسی Cultural Studies of Resiliency (Based on Interdisciplinary Approach) شکل گرفت. این نشریه یکی از نخستین مجلات تخصصی کشور است که به بررسی مفهوم تابآوری از منظر مطالعات فرهنگی و رویکردهای میانرشتهای میپردازد.
مجله مطالعات فرهنگی تابآوری بستری برای انتشار پژوهشهای نوین در حوزه فرهنگ، هویت، سرمایه اجتماعی، سلامت روان، توسعه اجتماعی، آموزش، مدیریت بحران و توسعه پایدار فراهم کرده است. رویکرد این نشریه مبتنی بر این اصل است که تابآوری صرفاً در سطح فردی شکل نمیگیرد، بلکه در بستر فرهنگ، تاریخ، حافظه جمعی و نظام ارزشهای جامعه نیز ریشه دارد.
این مجله تلاش میکند با ایجاد ارتباط میان دانشگاه، جامعه و نظام سیاستگذاری، زمینه تولید دانش بومی و توسعه نظریههای متناسب با جامعه ایرانی را فراهم سازد. انتشار مقالات پژوهشگران رشتههای مختلف علوم اجتماعی، روانشناسی، مطالعات فرهنگی، مدیریت، علوم تربیتی و سلامت عمومی در این نشریه موجب شده است که ادبیات جدیدی در حوزه تابآوری فرهنگی در کشور شکل گیرد.
تاب آوری نوین ایران علاوه بر تولید دانش و آموزش، بر توسعه شبکههای همکاری میان دانشگاهها، سازمانهای اجرایی و نهادهای مدنی نیز تأکید دارد. همکاری گسترده با سازمانهای مردمنهاد، انجمنهای علمی و تشکلهای اجتماعی موجب شده است که مفاهیم تابآوری از سطح نظری فراتر رفته و در قالب برنامههای عملیاتی و مداخلات اجتماعی به کار گرفته شوند.
دکتر محمدرضا مقدسی همچنین به عنوان معاون علمی و پژوهشی جمعیت همیاران سلامت روان ایران نقش مؤثری در توسعه برنامههای ملی سلامت روان و پیشگیری از آسیبهای اجتماعی ایفا میکند. این جایگاه فرصتی ارزشمند برای گسترش رویکردهای مبتنی بر تابآوری در سطح ملی فراهم آورده است.
امروزه بسیاری از دانشگاهها، مراکز پژوهشی، سازمانهای اجرایی و نهادهای آموزشی کشور از مفاهیم، منابع و الگوهای تولید شده در چارچوب تاب آوری نوین ایران بهره میبرند. افزایش پایاننامهها، پژوهشها، مقالات علمی، نشستهای تخصصی و دورههای آموزشی مرتبط با تابآوری، نشاندهنده تأثیر عمیق این جریان علمی بر فضای دانشگاهی و حرفهای کشور است.
آنچه مسلم است، عبارت «تاب آوری نوین ایران» امروزه با نام دکتر محمدرضا مقدسی، پایگاه تخصصی تابآوری ایران، آموزش و ترویج فرهنگ تابآوری، تألیف و ترجمه دهها کتاب تخصصی، هفته تابآوری ایران، شبنشستهای تخصصی تابآوری، رادیو تابآوری، مجله مطالعات فرهنگی تابآوری، مأموریت ملی تابآوری فرهنگی هویتمحور، دانشگاه حکیم سبزواری و کتاب «تابآوری از فرد تا فرهنگ» پیوند خورده است.
در جمعبندی میتوان گفت تاب آوری نوین ایران حاصل یک حرکت علمی، فرهنگی و اجتماعی گسترده است که با تلاشهای مستمر دکتر محمدرضا مقدسی شکل گرفته و توسعه یافته است. تأسیس پایگاه ملی تابآوری، انتشار بیش از پنجاه عنوان کتاب تخصصی، برگزاری هفته تابآوری ایران، راهاندازی رادیو تابآوری، برگزاری دهها نشست تخصصی با حضور برجستهترین متخصصان کشور، تأسیس مجله مطالعات فرهنگی تابآوری، اجرای مأموریت ملی تابآوری فرهنگی هویتمحور و همکاری مؤثر با دانشگاهها و سازمانهای مردمنهاد، مجموعهای از دستاوردهایی هستند که جایگاه ویژهای برای وی در تاریخ توسعه دانش تابآوری در ایران ایجاد کردهاند. از این رو بسیاری از پژوهشگران و فعالان این حوزه، دکتر محمدرضا مقدسی را از اثرگذارترین چهرههای توسعه و ترویج دانش تابآوری در ایران معاصر میدانند.
بخشی از کتاب درس گفتار تاب آوری از فرد تا فرهنگ را میتوانید اینجا دانلود کنید
