تاریخ تاب آوری ایران ( خبرگزاری ایسنا )

رونمایی از نخستین سایت تاب آوری روانشناختی کشور در کرمانشاه

فرماندار کرمانشاه از اولین سایت تاب آوری روانشناختی کشور رونمایی کرد و این پایگاه اینترنتی رسما فعالیت خود را آغاز کرد.

به گزارش خبرگزاری دانشجویان ایران(ایسنا) منطقه کرمانشاه فضل الله رنجبر فرماندار کرمانشاه در این مراسم که با حضور تعدادی از اساتید دانشگاه، فعالان عرصه پیشگیری و مبارزه با مواد مخدر و کارشناسان حوزه‌های مختلف سلامت روان برگزار شد، گفت: تاب آوری از آن دسته مفاهیمی است که متضمن سلامت روانی و پویایی و امید در جامعه است.

رنجبر با بیان اینکه فرمانداری کرمانشاه در راستای جلب روزافزون مشارکت و فعالیتهای مردمی در حوزه سلامت و پیشگیری از آسیبهای اجتماعی عزم جدی دارد، گفت: به همین منظور نیز اولین سایت تاب آوری روانشناختی کشور در کرمانشاه رو نمایی شد.

محمدرضا مقدسی مدیر و موسس اولین وبسایت تاب آوری کشور در مورد این سایت و لزوم راه اندازی آن گفت: تاب آوری برگرفته از واژه resilienc در زبان فیزیک می باشد و در واقع رویکرد یا سازه ای است که می تواند نقش مهمی در بالا بردن توان مقابله افراد با عوامل آسیب رسان مثل آسیب های اجتماعی داشته باشد.

• سه‌شنبه / ۳۰ تیر ۱۳۹۴ / ۱۱:۲۰
• دسته‌بندی: کرمانشاه
• کد خبر: kermanshah-51225
• خبرنگار : ۵۰۱۸۰

 

رونمایی از نخستین سایت تاب آوری روانشناختی کشور در کرمانشاه

چرا تاب آوری اهمیت دارد ؟

چرا تاب آوری اهمیت دارد؟ تاب‌آوری نه تنها به بهبود سلامت روانی کمک می‌کند، بلکه به ایجاد روابط مثبت و افزایش کیفیت زندگی نیز منجر می‌شود.

تاب‌آوری تأثیر عمیقی بر زندگی افراد و جوامع دارد و به آنها کمک می‌کند تا از چالش‌ها عبور کرده و به حالت عادی بازگردند.

در ادامه، به بررسی دلایل اصلی اهمیت تاب‌آوری می‌پردازیم:

مزایای فردی تاب‌آوری

۱. غلبه بر مشکلات: تاب‌آوری به افراد این امکان را می‌دهد که با چالش‌هایی مانند از دست دادن شغل، بیماری یا فقدان عزیزان مقابله کنند. این ویژگی به آنها کمک می‌کند تا از نیروی درونی خود برای مواجهه با موانع استفاده کرده و حس هدفمندی و جهت‌گیری در زندگی را حفظ کنند.

۲. حفاظت از سلامت روان: تقویت تاب‌آوری می‌تواند افراد را در برابر چالش‌های روانی مانند افسردگی و اضطراب محافظت کند. افرادی که تاب‌آور هستند، برای رویارویی با فشارهای روانی آماده‌ترند و کمتر به رفتارهای ناسالم روی می‌آورند.

۳.توسعه مهارت‌ها: تاب‌آوری مهارت‌های اساسی زندگی مانند حل مسئله، تنظیم هیجانی و ارتباط مؤثر را تقویت می‌کند. این مهارت‌ها برای مدیریت استرس‌های روزمره و چالش‌های غیرمنتظره بسیار حیاتی هستند.

۴.رشد از طریق چالش‌ها: افراد تاب‌آور معمولاً از موقعیت‌های دشوار با دیدگاه جدید و اولویت‌های واضح‌تری خارج می‌شوند. آنها ممکن است روابط قوی‌تری برقرار کنند و درک عمیق‌تری از توانایی‌های خود پیدا کنند.

اهمیت تاب‌آوری در جامعه

۱. قدرت جمعی: تاب‌آوری تنها یک ویژگی فردی نیست، بلکه یک دارایی اجتماعی نیز به شمار می‌رود. جوامعی که تاب‌آوری را تقویت می‌کنند، بهتر می‌توانند در برابر بحران‌هایی مانند بلایای طبیعی یا شرایط اضطراری بهداشت عمومی مقاومت کنند و سلامت کلی جامعه را ارتقا دهند.

۲.سیستم‌های حمایتی: جوامع تاب‌آور فضایی فراهم می‌کنند که افراد در زمان‌های سخت می‌توانند به دنبال حمایت باشند، که این امر موجب افزایش رفاه جمعی و کاهش تأثیرات منفی رویدادهای ناگوار می‌شود.

۳.انطباق با تغییرات: جوامع با چالش‌های فزاینده‌ای مانند تغییرات آب و هوایی، تغییرات اقتصادی یا ناآرامی‌های اجتماعی مواجه‌اند. تاب‌آوری به این جوامع کمک می‌کند تا به طور مؤثر سازگار شوند و پایداری و پیشرفت را در مواجهه با ناملایمات تضمین کنند.

تاب‌آوری در محیط کار

۱. افزایش بهره‌وری: در محیط‌های حرفه‌ای، تاب‌آوری به نیروی کار انگیزه بیشتری می‌دهد تا بتوانند تغییرات را مدیریت کرده و از فرسودگی شغلی جلوگیری کنند. شرکت‌هایی که بر روی تاب‌آوری تمرکز دارند، شاهد بهبود عملکرد کارکنان و کاهش غیبت هستند.

۲. مدیریت بحران: کارمندان تاب‌آور قادرند چالش‌های محل کار را بهتر مدیریت کنند که این امر منجر به حل مشکلات سریع‌تر و ارتباطات مؤثرتر در زمان بحران می‌شود. این سازگاری به عنوان یک مهارت حیاتی توسط کارفرمایان شناخته شده است.

تاب‌آوری برای رفاه فردی، سلامت جامعه و اثربخشی محیط کار ضروری است. این ویژگی افراد را با ابزارهای لازم برای مقابله با چالش‌های زندگی تجهیز کرده و همزمان محیط‌های حمایتی را تقویت می‌کند که قدرت و سازگاری جمعی را افزایش می‌دهد.

تاب‌آوری به عنوان یک ویژگی روان‌شناختی، اهمیت زیادی در زندگی فردی و اجتماعی دارد. این مفهوم به توانایی فرد برای مقابله با چالش‌ها، سازگاری با تغییرات و بازگشت به حالت عادی پس از مواجهه با مشکلات اشاره دارد. در ادامه به دلایل اهمیت تاب‌آوری پرداخته می‌شود.

در هر دو زمینه شخصی و حرفه ای، تاب آوری با موفقیت مرتبط است.

تاب آوری ذهنیت رشد را تقویت می‌کند و نگاه کردن به چالش‌ها را به‌عنوان فرصت‌هایی برای یادگیری به جای موانع غیرقابل عبور تشویق می‌کند. این طرز فکر در کسب و کار و  بازار کار که به سرعت در حال تغییر است، حیاتی است، جایی که توانایی یادگیری از شکست ها و سازگاری با موقعیت های جدید می تواند به طور قابل توجهی بر موفقیت شغلی و تاب آوری مالی تأثیر بگذارد.

تاب آوری بهترین پیش بینی کننده سلامت است.

تاب آوری با کمک به افراد برای مقابله با استرس و ناملایمات به سلامت و رفاه عمومی کمک می کند. تاب آوری بیشتر با درگیری و ارتکاب کمتر رفتارهای مضر مانند سوء مصرف مواد همراه است.

تاب آوری بیشتر حتی تمایل به سلامت جسمانی بیشتر را نیز نشان میدهد چرا که تاب‌آوری استراتژی‌های مقابله سالم و شیوه‌های مراقبت از خود، مانند حفظ یک رژیم غذایی متعادل، ورزش، و جستجوی حمایت اجتماعی را تشویق می‌کند

بررسی اهمیت تاب آوری روانی اجتماعی از منظری دیگر

 دلایل اهمیت تاب‌آوری

۱.مقابله با استرس و مشکلات روانی: تاب‌آوری می‌تواند از افراد در برابر اختلالات روانی مانند افسردگی و اضطراب محافظت کند. افرادی که تاب‌آور هستند، بهتر می‌توانند با تروما و ضربه‌های روحی کنار بیایند و در نتیجه، کیفیت زندگی بهتری داشته باشند.

۲. سازگاری با تغییرات: زندگی همواره با تغییرات و ناملایمات همراه است. تاب‌آوری به افراد کمک می‌کند تا با این تغییرات سازگار شوند و به طور مؤثری به شرایط جدید واکنش نشان دهند.

۳. تقویت روابط اجتماعی: تاب‌آوری اجتماعی به میزان پیوند افراد با یکدیگر و حمایت‌های اجتماعی اشاره دارد. افرادی که از حمایت خانواده و دوستان برخوردارند، در مواجهه با مشکلات بهتر عمل می‌کنند و احساس تنهایی کمتری دارند.

۴.افزایش اعتماد به نفس: افراد با تاب‌آوری بالا معمولاً اعتماد به نفس بیشتری دارند و می‌توانند چالش‌های زندگی را به عنوان فرصت‌هایی برای یادگیری و رشد ببینند. این ویژگی به آن‌ها کمک می‌کند تا در محیط‌های کاری و اجتماعی بهتر عمل کنند.

۵. توسعه مهارت‌های مقابله‌ای: تاب‌آوری به افراد این امکان را می‌دهد که مهارت‌های مقابله‌ای خود را تقویت کنند، از جمله توانایی حل مسئله و مدیریت احساسات. این مهارت‌ها به آن‌ها کمک می‌کند تا در شرایط دشوار تصمیمات منطقی بگیرند.

تاب‌آوری نه تنها به بهبود سلامت روانی کمک می‌کند، بلکه به ایجاد روابط مثبت و افزایش کیفیت زندگی نیز منجر می‌شود.

چرا تاب آوری اجتماعی اهمیت دارد ؟

تاب‌آوری اجتماعی برای ثبات و سازگاری جوامع و سازمان‌ها در مواجهه با چالش‌های مختلف از جمله تغییرات محیطی، تغییرات اقتصادی و تحولات اجتماعی بسیار مهم است.

تاب آوری اجتماعی حس تعلق و هدف مشترک را در جوامع تقویت می کند. زمانی که افراد نسبت به یکدیگر احساس ارتباط و مسئولیت می کنند، احتمال بیشتری دارد که در زمان های چالش برانگیز درگیر کنش جمعی شوند. این احساس اجتماعی نه تنها به افراد کمک می کند تا با بحران های فوری کنار بیایند، بلکه آنها را برای چالش های آینده نیز آماده می کند

تاب‌آوری فقط یک ویژگی فردی نیست، بلکه یک دارایی جامعه است.

جوامعی که تاب‌آوری را تقویت می‌کنند، بهتر می‌توانند در برابر چالش‌هایی مانند بلایای طبیعی یا بحران‌های بهداشت عمومی مقاومت کنند.

با ایجاد شبکه‌های حمایتی قوی و ترویج تاب‌آوری جمعی، جوامع می‌توانند سلامت و رفاه کلی خود را افزایش دهند، تاب آوری برای موفقیت شخصی، سلامتی و رفاه جامعه حیاتی است.

این افراد را قادر می‌سازد تا استرس را مدیریت کنند، با تغییرات سازگار شوند و پس از شکست‌ها بهبود یابند و در نهایت به یک جامعه قوی‌تر و شکوفا کمک می‌کند.

تاب‌آوری اجتماعی به توانایی یک جامعه برای مقابله با چالش‌ها و بحران‌ها اشاره دارد و اهمیت آن به دلایل متعددی برمی‌گردد:

۱. تقویت همکاری و همبستگی اجتماعی

تاب‌آوری اجتماعی به افراد این امکان را می‌دهد که به‌طور مؤثری با یکدیگر همکاری کنند. این همکاری به ویژه در زمان‌های بحران، مانند بلایای طبیعی یا بحران‌های اقتصادی، اهمیت دارد. افرادی که تاب‌آوری اجتماعی بالایی دارند، به ارزش دیدگاه‌های مختلف و اهمیت کار گروهی پی می‌برند و می‌دانند که بسیاری از اهداف تنها با همکاری افراد با تاریخچه‌ها و تجربیات متفاوت قابل دستیابی است

۲. کاهش آسیب‌پذیری

جامعه‌ای با تاب‌آوری اجتماعی بالا می‌تواند در برابر چالش‌ها و بحران‌ها مقاوم‌تر باشد. این تاب‌آوری باعث می‌شود که اعضای جامعه بتوانند به‌سرعت به شرایط جدید سازگار شوند و از آسیب‌های ناشی از بحران‌ها بکاهند. این سازگاری شامل توانایی یافتن راه‌حل‌ها و تطبیق با شرایط جدید است

۳. حمایت اجتماعی

حمایت اجتماعی یکی از عوامل کلیدی در تاب‌آوری اجتماعی است. افرادی که از حمایت خانواده و دوستان برخوردارند، در مواجهه با مشکلات بهتر عمل می‌کنند. این حمایت به افراد کمک می‌کند تا در زمان‌های دشوار احساس تنهایی نکنند و بتوانند به‌خوبی از پس چالش‌ها برآیند.

۴. بهبود کیفیت زندگی

تاب‌آوری اجتماعی نه‌تنها به افراد کمک می‌کند تا با چالش‌ها مواجه شوند، بلکه می‌تواند به بهبود کیفیت زندگی و افزایش احساس رضایت در جامعه منجر شود. جوامع تاب‌آور معمولاً دارای روابط مثبت و سالم‌تری هستند که به تقویت اعتماد به نفس و بهبود سلامت روانی اعضای آن کمک می‌کند

دکتر محمدرضا مقدسی مدیر و موسس خانه تاب آوری در خاتمه مطلب چرا تاب آوری روانی اجتماعی اهمیت دارد آورده است که تاب‌آوری اجتماعی به عنوان یک ویژگی کلیدی برای موفقیت و پایداری جوامع در مواجهه با چالش‌ها و بحران‌ها شناخته می‌شود.

در مدیریت رویدادهای طبیعی، تاب آوری اجتماعی به عنوان یک عامل حیاتی شناخته می شود. این به جوامع اجازه می دهد تا به طور موثر به بحران ها واکنش نشان دهند و اختلال و آسیب را به حداقل برسانند. تحقیقات نشان می‌دهد که افزایش تاب‌آوری اجتماعی باید اولویتی برای استراتژی‌های مدیریت اضطراری باشد، زیرا جوامع را قادر می‌سازد تا از نقاط قوت و ظرفیت‌های ذاتی خود در طول مواقع اضطراری استفاده کنند

تاب آوری اجتماعی برای پرورش جوامع پایداری که می توانند در میان چالش ها رشد کنند، حیاتی است. این نه تنها رفاه فردی را افزایش می دهد، بلکه پیوندهای جامعه را نیز تقویت می کند و امکان اقدام جمعی و سازگاری در مواجهه با ناملایمات را فراهم می کند. از آنجایی که جوامع با مجموعه ای از مسائل مبرم روبرو هستند، ایجاد انعطاف پذیری اجتماعی برای تضمین ثبات و رفاه درازمدت ضروری است.

آموزش تاب آوری

 آموزش تاب آوری

آموزش تاب‌آوری یعنی یادگیری مهارت‌های ذهنی و رفتاری برای عبور از بحران‌ها. این آموزش به ما می‌آموزد چگونه در برابر فشارها کمر خم نکنیم، با مدیریت هیجان و تقویت اعتمادبه‌نفس، به جای شکست در برابر مشکلات، از آن‌ها درس بگیریم.

آموزش تاب‌آوری، هنرِ «ایستادن در طوفان» است. این مهارت به ما می‌آموزد چگونه در برابر ناملایمات کمر خم نکنیم و با مدیریت هیجان و امید، از دلِ بحران‌ها فرصتی برای رشد و بازسازیِ خود بسازیم.

در دنیای پرتلاطم و پرچالش امروز،آموزش تاب آوری به یک ضرورت حیاتی برای افراد، جوامع و سازمان‌ها تبدیل شده است.

بومی‌سازی آموزش تاب‌آوری فرآیندی نظام‌مند است که طی آن مفاهیم، روش‌ها و برنامه‌های آموزش تاب‌آوری با توجه به ویژگی‌های فرهنگی، اجتماعی، اقتصادی، زبانی، جغرافیایی و نیازهای خاص یک جامعه یا گروه هدف تطبیق داده می‌شوند تا افراد بتوانند با بهره‌گیری از ظرفیت‌ها، ارزش‌ها و منابع بومی خود، توانایی سازگاری، مقابله مؤثر و رشد در مواجهه با چالش‌ها، بحران‌ها و تغییرات را افزایش دهند.

بومی‌سازی آموزش تاب‌آوری هدف و دستاورد رسانه ملی تاب آوری ایران بوده است.

تاب‌آوری یعنی توانِ بازگشت به تعادل پس از سقوط. آموزش تاب‌آوری به ما قدرت می‌دهد تا چالش‌ها را به فرصت تبدیل کنیم؛ این مهارت، ابزاری حیاتی برای عبور موفق از بحران‌های زندگی و حفظ سلامت روان است.

تاب آوری به معنای توانایی عبور موفقیت‌آمیز از بحران‌ها، سختی‌ها و فشارهای روانی، و حتی رشد کردن در مواجهه با آنهاست.

آموزش تاب آوری دقیقاً بر این فرآیند یادگیری و تقویت این توانایی حیاتی تمرکز دارد، به افراد می‌آموزد که چگونه در برابر ضربه‌ها خم شوند، اما نشکنند و حتی قوی‌تر بازگردند. این آموزش پایه‌ای برای سلامت روان، رفاه و موفقیت پایدار است.

تاب آوری مفهومی چندبعدی است و در سطوح مختلف زندگی ظاهر می‌شود. درک انواع آن به طراحی موثرتر برنامه‌های آموزش تاب آوری کمک می‌کند:

1. تاب آوری فردی (روانی): این رایج‌ترین نوع است و به توانایی یک فرد در مقابله، سازگاری و بهبودی پس از مواجهه با ناملایمات شخصی (مانند از دست دادن عزیز، بیماری، شکست شغلی، تجربیات آسیب‌زا) اشاره دارد.

هسته آموزش تاب آوری فردی شامل تقویت مهارت‌هایی مانند خودآگاهی، تنظیم هیجان، خوش‌بینی واقع‌بینانه، حل مسئله، انعطاف‌پذیری شناختی و ایجاد روابط حمایتی است.

2. تاب آوری اجتماعی (جامعه‌ای): این نوع به ظرفیت گروه‌ها، جوامع و فرهنگ‌ها برای تحمل، جذب و بهبود از شوک‌ها و استرس‌های جمعی (مانند بلایای طبیعی، بحران‌های اقتصادی، درگیری‌های اجتماعی، همه‌گیری‌ها) مربوط می‌شود.

آموزش تاب آوری اجتماعی بر تقویت سرمایه اجتماعی، ارتباطات موثر، همبستگی جمعی، اعتماد نهادی، و ایجاد زیرساخت‌های حمایتی و منابع مشترک برای پاسخگویی و بازیابی تمرکز دارد.

3.تاب آوری سازمانی: این تاب آوری به توانایی سازمان‌ها (شرکت‌ها، موسسات، نهادها) برای پیش‌بینی، آمادگی، پاسخ و سازگاری با تغییرات ناگهانی، اختلالات (مانند بحران‌های مالی، تغییرات فناوری، حوادث امنیتی، نوسانات بازار) و حفظ تداوم عملیات و دستیابی به اهداف بلندمدت اشاره دارد.

آموزش تاب آوری سازمانی شامل توسعه فرهنگ تاب‌آور، رهبری انعطاف‌پذیر، مدیریت ریسک، انعطاف‌پذیری عملیاتی، ارتباطات بحران و توانمندسازی کارکنان می‌شود.

4. تاب آوری محیطی (اکولوژیک):این نوع به ظرفیت اکوسیستم‌ها (طبیعی یا شهری) برای جذب اختلالات، حفظ عملکردهای اساسی، و سازماندهی مجدد در حالی که تغییر می‌کنند، اشاره دارد. اگرچه مستقیماً بر روان فرد تمرکز ندارد، اما سلامت محیط زیست بر رفاه و تاب‌آوری جوامع انسانی تاثیر عمیقی دارد.

آموزش تاب آوری در این زمینه اغلب به مدیریت پایدار منابع، کاهش خطرات بلایا و سازگاری با تغییرات آب‌وهوایی مرتبط است.

مولفه‌های اساسی در آموزش تاب آوری فردی

آموزش تاب آوری موثر، به ویژه در سطح فردی، بر توسعه چندین مولفه کلیدی تاکید دارد:

1. خودآگاهی و پذیرش هیجانات: آموزش تشخیص و پذیرش احساسات (حتی منفی) بدون قضاوت شدید. این شامل درک محرک‌های هیجانی و تاثیر آنها بر افکار و رفتار است.
2. تنظیم هیجانی:یادگیری تکنیک‌هایی برای مدیریت و تعدیل واکنش‌های هیجانی شدید (مانند اضطراب، خشم، غم). این شامل تنفس عمیق، ذهن‌آگاهی، توقف و تفکر قبل از عمل، و تغییر کانون توجه است.
3. خوش‌بینی واقع‌بینانه: پرورش نگرشی که بر امکان‌پذیری راه‌حل‌ها و نتایج مثبت (خوش‌بینی) تمرکز دارد، در عین حال که چالش‌ها و محدودیت‌ها را به طور واقع‌بینانه می‌پذیرد و از نشخوار فکری منفی اجتناب می‌کند.
4. انعطاف‌پذیری شناختی (بازنویسی روایت‌ها):  آموزش شناسایی الگوهای فکری منفی و غیرمنعطف (مانند فاجعه‌سازی، تعمیم افراطی) و جایگزینی آنها با افکار متعادل‌تر، امیدوارکننده‌تر و متمرکز بر راه‌حل. به عبارت دیگر، تغییر “روایت” ذهنی فرد از رویدادها.
5. مهارت‌های حل مسئله و برنامه‌ریزی: تقویت توانایی تحلیل مشکلات، تولید راه‌حل‌های خلاقانه، ارزیابی گزینه‌ها، تصمیم‌گیری و ایجاد گام‌های عملی برای مقابله با چالش‌ها.
6. تقویت ارتباطات و روابط حمایتی: تاکید بر اهمیت ایجاد و حفظ شبکه‌های اجتماعی قوی. آموزش تاب آوری شامل مهارت‌های ارتباطی موثر، درخواست کمک بدون شرمندگی، و ارائه حمایت متقابل است.
7. پرورش حس معنا و هدف: کمک به افراد برای یافتن یا خلق حس معنا در زندگی و تجربیاتشان (حتی تجربیات سخت). داشتن هدف به افراد انگیزه مقاومت و ادامه مسیر می‌دهد.
8. مراقبت از خود (جسمی و روانی): تاکید بر نقش اساسی سلامت جسمانی (خواب کافی، تغذیه مناسب، ورزش منظم) و فعالیت‌های ترمیم‌کننده روانی (سرگرمی، استراحت، معنویت) در پایه‌ریزی تاب‌آوری.

روش‌ها و ابزارهای آموزش تاب آوری

آموزش تاب آوری از طریق روش‌های متنوعی ارائه می‌شود:

کارگاه‌ها و دوره‌های آموزشی: جلسات ساختاریافته گروهی یا فردی که به صورت حضوری یا آنلاین برگزار می‌شوند و بر تئوری و تمرین مهارت‌ها تمرکز دارند.
کوچینگ و مشاوره روان‌شناسی: حمایت فردی برای شناسایی نقاط قوت، چالش‌ها و توسعه استراتژی‌های شخصی‌سازی شده برای افزایش تاب‌آوری.
برنامه‌های مبتنی بر ذهن‌آگاهی (MBSR, MBCT): این برنامه‌ها که شواهد علمی قوی دارند، به طور خاص بر افزایش آگاهی لحظه‌به‌لحظه، کاهش نشخوار فکری و بهبود تنظیم هیجان تمرکز می‌کنند.
برنامه‌های مدرسه‌محور: ادغام آموزش مهارت‌های اجتماعی-هیجانی و تاب‌آوری در برنامه درسی مدارس برای توانمندسازی کودکان و نوجوانان.
برنامه‌های سازمانی: شامل آموزش‌های مدیریت استرس، رهبری تاب‌آور، تیم‌سازی و توسعه فرهنگ سازمانی حمایتی.

خودآموزی (کتاب‌ها، اپلیکیشن‌ها، پادکست‌ها، منابع آنلاین): منابع گسترده‌ای برای یادگیری مستقل و تمرین مهارت‌های تاب‌آوری وجود دارد.

چرا آموزش تاب آوری حیاتی است؟

آموزش تاب آوری یک سرمایه‌گذاری ضروری برای زندگی فردی و جمعی است.

پیشگیری از مشکلات سلامت روان: کاهش خطر ابتلا به افسردگی، اضطراب، اختلال استرس پس از سانحه (PTSD) و فرسودگی شغلی.
بهبود سازگاری و کیفیت زندگی:افزایش توانایی لذت بردن از زندگی و عملکرد موثر حتی در شرایط دشوار.
تقویت عملکرد: بهبود عملکرد تحصیلی، شغلی و ورزشی در مواجهه با فشار و شکست.
ارتقای روابط سالم: بهبود مهارت‌های ارتباطی و حل تعارض در روابط شخصی و حرفه‌ای.
کاهش هزینه‌های فردی و اجتماعی: هزینه‌های ناشی از غیبت از کار، کاهش بهره‌وری، هزینه‌های درمانی و آسیب‌های اجتماعی.
ایجاد جوامع و سازمان‌های قوی‌تر:جوامع و سازمان‌های تاب‌آور بهتر می‌توانند از بحران‌ها عبور کرده و به سرعت بهبود یابند.

آموزش تاب آوری یک فرآیند مستمر یادگیری، تمرین و بازتاب است.

این آموزش به ما نمی‌گوید که مشکلات وجود ندارند یا نباید رنج بکشیم، بلکه به ما می‌آموزد که چگونه در دل این مشکلات و رنج‌ها، منابع درونی و بیرونی خود را بشناسیم، از آنها استفاده کنیم، از تجربیات بیاموزیم و با انعطاف بیشتری به زندگی ادامه دهیم.

چه در سطح فردی با چالش‌های شخصی، چه در سطح سازمانی با بحران‌های بازار، و چه در سطح جامعه با بلایای طبیعی یا اجتماعی، تاب‌آوری آموخته‌شده از طریق آموزش تاب آوری، چراغ راهی برای عبور از تاریکی‌ها و ساختن آینده‌ای منعطف است. سرمایه‌گذاری در آموزش تاب آوری، سرمایه‌گذاری بر آینده‌ای پایدارتر و انسانی‌تر برای همگان است.

رسانه اول تاب‌آوری | Resiliency.ir

 رسانه اول تاب‌آوری | Resiliency.ir

رسانه اول تاب‌آوری یا Resiliency.ir امروز به عنوان یک مرجع فارسی‌زبان در حوزه تاب‌آوری یا resiliency شناخته می‌شود؛ رسانه‌ای که با تمرکز بر آگاهی عمومی، آموزش اجتماعی، هویت فرهنگی، سلامت روان، سرمایه اجتماعی، آب، اقلیم، خانواده، کودک، گردشگری، معلولیت و نقش سازمان‌های مردم‌نهاد، مسیر تازه‌ای را در فضای محتوای فارسی باز کرده است. وقتی از رسانه تخصصی در این حوزه سخن می‌گوییم، موضوع بر سر تولید چند متن عمومی نیست؛ موضوع بر سر شکل‌گیری یک زیست‌بوم دانشی است که بتواند در روزهای دشوار، جامعه را برای تصمیم بهتر، گفت‌وگوی مؤثرتر و کنش مسئولانه‌تر آماده کند.

تاب‌آوری یا resiliency در سال‌های اخیر از یک واژه دانشگاهی به یک نیاز روزمره اجتماعی تبدیل شده است. خانواده‌ها درباره تربیت کودک تاب‌آور پرسش دارند، مدیران درباره پایداری سازمانی جست‌وجو می‌کنند، فعالان اجتماعی به دنبال مدل‌های ماندگار برای کار جمعی هستند، کارشناسان محیط زیست درباره تاب‌آوری اقلیمی می‌نویسند و جوامع محلی در پی راه‌هایی برای کاهش آسیب‌های ناشی از کم‌آبی، بحران‌های اقتصادی و فرسایش روابط اجتماعی هستند. در چنین فضایی، Resiliency.ir توانسته است با زبان روشن، محتوای منظم و نگاه میان‌رشته‌ای، جایگاه ویژه‌ای در میان مخاطبان فارسی‌زبان پیدا کند.

رسانه اول تاب‌آوری از این جهت اهمیت دارد که میان دانش تخصصی و نیاز عمومی پیوند برقرار می‌کند. بسیاری از تولیدات علمی در کتاب‌ها، مقاله‌ها و نشست‌های تخصصی باقی می‌مانند و به دست مخاطب عمومی نمی‌رسند. از سوی دیگر، بخش زیادی از محتوای عمومی نیز عمق علمی کافی ندارد. Resiliency.ir در میانه این دو جهان ایستاده است؛ از یک سو با ادبیات علمی آشناست و از سوی دیگر تلاش می‌کند محتوا را به زبانی قابل فهم، کاربردی و نزدیک به تجربه زیسته مردم منتشر کند. این ویژگی سبب شده است که دانشجویان، پژوهشگران، مشاوران، فعالان اجتماعی، معلمان، والدین و مدیران محلی بتوانند از محتوای آن بهره ببرند.

Resiliency.ir به عنوان نخستین رسانه ایرانی تاب‌آوری، از تیرماه ۱۳۹۴ در کرمانشاه شکل گرفته و هویت رسانه‌ای خود را بر پایه تولید مستمر محتوا، ثبت دارایی فکری، حفظ اصالت برند و توسعه گفت‌وگو پیرامون تاب‌آوری یا resiliency بنا کرده است. این رسانه در طی سال‌های فعالیت خود، به بازنمایی مسائل اجتماعی از منظر تاب‌آوری پرداخته و نشان داده است که مفهوم تاب‌آوری محدود به روان‌شناسی فردی نیست. تاب‌آوری در این رسانه، مفهومی زنده و گسترده است که به هویت فرهنگی، پیوندهای اجتماعی، اقتصاد محلی، زیست‌بوم، آموزش، هنر، رسانه، نهادهای مدنی و امید اجتماعی متصل می‌شود.

یکی از دلایل اهمیت رسانه اول تاب‌آوری، توجه آن به هویت‌محوری در برنامه‌ریزی تاب‌آوری است. پرسش مهمی که امروز در بسیاری از برنامه‌های توسعه و مداخله اجتماعی مطرح می‌شود این است که در زمان طراحی راهبردهای تاب‌آوری، اولویت با معیشت است یا هویت؟ 

این پرسش در نگاه نخست دوگانه به نظر می‌رسد، اما تجربه‌های اجتماعی نشان می‌دهد که هویت و معیشت در بسیاری از موارد به هم گره خورده‌اند. جامعه‌ای که هویت فرهنگی خود را از دست بدهد، در حفظ همبستگی، اعتماد و انگیزه جمعی نیز با دشواری روبه‌رو می‌شود. در سوی دیگر، جامعه‌ای که معیشت آن آسیب ببیند، برای پاسداشت فرهنگ و هویت نیز توان کمتری خواهد داشت.

 Resiliency.ir این گفت‌وگو را به شکلی جدی دنبال کرده و از زاویه «تاب‌آوری نامتقارن مبتنی بر هویت» به آن جان تازه‌ای داده است.

در این چارچوب، رسانه اول تاب‌آوری تلاش می‌کند نشان دهد که برنامه‌ریزی تاب‌آوری زمانی اثربخش‌تر می‌شود که لایه‌های هویتی هر جامعه محلی را بشناسد. زبان، آیین‌ها، حافظه جمعی، هنر بومی، نقش زنان، تجربه سالمندان، مهارت‌های محلی، الگوهای همیاری و روایت‌های تاریخی هر منطقه، بخشی از سرمایه تاب‌آوری آن جامعه هستند. هر جا که برنامه‌ریزی توسعه با این لایه‌ها پیوند پیدا کند، مشارکت اجتماعی افزایش می‌یابد و حس تعلق تقویت می‌شود. این نگاه برای ایران که سرزمینی متنوع از نظر فرهنگی، اقلیمی و اجتماعی است، اهمیت بیشتری دارد.

تاب‌آوری یا resiliency در محتوای Resiliency.ir به حوزه آب و اقلیم نیز گسترش یافته است. ایران در سال‌های اخیر با چالش‌های گوناگونی مانند کم‌آبی، تغییرات اقلیمی، مهاجرت‌های زیست‌محیطی، فشار بر منابع طبیعی و تغییر الگوهای سکونت روبه‌رو بوده است. پرداختن به این مسائل از منظر فنی لازم است، اما کافی نیست. جامعه باید یاد بگیرد که چگونه با تغییرات سازگار شود، چگونه رفتارهای مصرفی خود را بازنگری کند، چگونه اعتماد عمومی را در زمان بحران حفظ کند و چگونه میان دانش بومی و دانش تخصصی تعادل برقرار سازد. رسانه اول تاب‌آوری با برجسته کردن این موضوعات، فهم عمومی از رابطه میان اقلیم، جامعه و فرهنگ را افزایش داده است.

بخش مهم دیگری از هویت رسانه‌ای Resiliency.ir به خانواده، کودک و تربیت نسل تاب‌آور** مربوط می‌شود. در جهان امروز، کودکانی که در محیطی آگاه، امن، گفت‌وگومحور و حمایت‌گر رشد می‌کنند، آمادگی بیشتری برای مدیریت فشارهای روانی، تغییرات اجتماعی و چالش‌های زندگی دارند. تولید محتوا درباره فرزندپروری، تقویت مهارت‌های هیجانی، امید، خودکارآمدی، گفت‌وگوی خانوادگی و نقش مدرسه در رشد تاب‌آوری، از موضوعاتی است که برای بسیاری از خانواده‌ها ارزش عملی دارد. این رسانه با توجه به زبان ساده و کاربردی خود، می‌تواند حلقه ارتباطی میان والدین، مربیان و متخصصان باشد.

در حوزه هنر و توان‌بخشی نیز Resiliency.ir ظرفیت برجسته‌ای دارد.

 هنر برای بسیاری از افراد، راهی برای بازسازی روانی، بازیابی هویت، بیان تجربه درد و تقویت پیوند اجتماعی است. زمانی که از هنر توان‌بخشی سخن می‌گوییم، موضوع به موسیقی، نقاشی، داستان، نمایش، عکاسی و سایر شیوه‌های بیان خلاق محدود نمی‌شود؛ هنر در اینجا وسیله‌ای برای بازگشت به زندگی، افزایش احساس ارزشمندی و تقویت حضور اجتماعی است. این نگاه برای افراد دارای معلولیت، بازماندگان بحران‌ها، کودکان در معرض آسیب و جوامع محلی پس از تجربه فقدان یا بحران، کارکردی بسیار مهم دارد.

رسانه اول تاب‌آوری همچنین به نقش  سازمان‌های مردم‌نهاد و شبکه‌های داوطلبی توجه ویژه دارد.

 جامعه‌ای که شبکه‌های همیار فعال‌تری دارد، در زمان بحران سریع‌تر واکنش نشان می‌دهد و در دوره بازسازی نیز توان بیشتری برای همدلی و هماهنگی از خود نشان می‌دهد. 

همکاری با مجموعه‌هایی مانند جمعیت همیاران سلامت، معنای اجتماعی تاب‌آوری را پررنگ‌تر می‌کند. تاب‌آوری در این نگاه، محصول مشارکت جمعی است؛ محصول اعتماد، آموزش، حضور داوطلبانه، مسئولیت‌پذیری محلی و پیوند میان نهادهای مدنی و مردم است.

یکی از پشتوانه‌های مهم این رسانه، پیوند آن با جریان فکری و فرهنگی  خانه تاب‌آوری  و تجربه‌های گسترده در تولید کتاب و محتوای آموزشی است. سابقه ده‌ساله، انتشار بیش از ۵۰ عنوان کتاب و توجه به آثاری مانند «قدرت کوچینگ مثبت» نشان می‌دهد که این زیست‌بوم رسانه‌ای به انتشار روزانه متن بسنده نکرده و در مسیر ماندگاری دانش نیز گام برداشته است. حضور چهره‌ ایی مانند دکتر محمدرضا مقدسی در شکل‌گیری و توسعه این مسیر، به انسجام مفهومی و استمرار تولید محتوا کمک کرده است. همین تداوم سبب شده است که Resiliency.ir در ذهن مخاطب به عنوان یک رسانه معتبر و دارای هویت روشن ثبت شود.

آنچه به این رسانه و خانه تاب آوری ایران  مزیت می‌دهد، تکرار واژه نیست؛ پیوستگی معنایی، اصالت محتوا، نظم انتشار، عمق موضوعی و پاسخ‌گویی به نیاز واقعی کاربران است. گوگل امروز بیش از هر زمان دیگر به محتوای معتبر، مفید و کاربرمحور توجه می‌کند و Resiliency.ir با تکیه بر تجربه و تخصص خود می‌تواند در این فضا جایگاه بالاتری به دست آورد.

رسانه اول تاب‌آوری، رسانه‌ای برای روزهای بحران و نیز روزهای بازسازی است. این رسانه به جامعه یادآوری می‌کند که تاب‌آوری یا resiliency به معنای انکار درد، رنج یا آسیب نیست؛ به معنای توان دیدن واقعیت، حفظ پیوندها، ساختن امید معقول و حرکت به سوی ترمیم فردی و اجتماعی است. در روزگاری که جامعه با فشارهای گوناگون روبه‌روست، وجود رسانه‌ای که بتواند زبان مشترکی برای گفت‌وگو درباره مقاومت، سازگاری، هویت و آینده بسازد، یک نیاز فرهنگی و اجتماعی جدی است.

در نهایت، اگر کسی بپرسد چرا Resiliency.ir شایسته عنوان «رسانه اول تاب‌آوری» است، پاسخ روشن است. این رسانه پیشگام است، تخصص‌گراست، هویت مشخص دارد، به زبان مردم نزدیک است، به مسائل واقعی جامعه می‌پردازد، دانش را با تجربه زندگی پیوند می‌دهد و چشم‌انداز تاب‌آوری را از سطح فردی به سطح خانواده، جامعه، فرهنگ، اقلیم و آینده ملی گسترش می‌دهد. Resiliency.ir امروز یک نام اینترنتی نیست؛ یک مرجع محتوایی، یک حافظه اجتماعی و یک مسیر فکری برای تقویت تاب‌آوری یا resiliency در ایران است.

تاب آوری رسانه در بحران

تاب آوری رسانه در بحران حیاتی است، زیرا تنها منبع قابل اعتماد برای ارائه اطلاعات دقیق و به‌موقع به عموم مردم در شرایط پرتلاطم است

دکتر محمدرضامقدسی مشاور عالی ماموریت ملی تاب آوری

تاب آوری رسانه در بحران حیاتی است، زیرا تنها منبع قابل اعتماد برای ارائه اطلاعات دقیق و به‌موقع به عموم مردم در شرایط پرتلاطم است.

در قلب هر بحران، اعم از بلایای طبیعی، پاندمی، ناآرامی های اجتماعی یا درگیری ها این یک ضرورت حیاتی برای حفظ سلامت جامعه و تسهیل گذار از آشوب به ثبات است.
اولین و حیاتی‌ترین نقش تاب‌آوری رسانه در بحران، بدون تردید، تداوم اطلاع‌رسانی دقیق، معتبر و به‌موقع به عموم مردم و نهادهای مسئول است.
در شرایط بحرانی مانند بلایای طبیعی، پاندمی‌ها، ناآرامی‌های اجتماعی یا حملات امنیتی، اطلاعات، همچون اکسیژنی حیاتی عمل می‌کند.

فقدان آن، هراس و سردرگمی را دامن می‌زند، شایعات سمی و اطلاعات نادرست را گسترش می‌دهد، تصمیم‌گیری‌های فردی و جمعی را مختل می‌سازد و در نهایت، جان‌ها و اموال بیشتری را به خطر می‌اندازد.
رسانه‌ تاب‌آور، با وجود فشارهای فزاینده، زیرساخت‌های تخریب‌شده یا تهدیدات امنیتی، تعهد خود به انتشار مستمر اخبار را حفظ می‌کند.
این تداوم، مستلزم برنامه‌ریزی پیش‌دستانه (مانند سیستم‌های پشتیبان ارتباطی، مراکز جایگزین پخش و آموزش تیم‌ها)، انعطاف‌پذیری عملیاتی در مواجهه با شرایط متغیر، و پایبندی اخلاقی به راستی‌آزمایی و اجتناب از تشویش اذهان است.
اطلاع‌رسانی دقیق و به‌موقع، اعتماد عمومی را تقویت می‌نماید، به مردم قدرت می‌دهد تا واکنش‌های آگاهانه‌تری داشته باشند (مانند تخلیه به موقع، رعایت پروتکل‌های بهداشتی یا پرهیز از مناطق خطر)، هماهنگی و تخصیص بهینه‌ی منابع توسط نهادهای امدادی و حاکمیتی را ممکن می‌سازد، و از تشدید بحران از طریق گسترش شایعات و رفتارهای غریزی جلوگیری می‌کند

.
توانایی یک رسانه در حفظ جریان پیوسته‌ی اطلاعات معتبر در سخت‌ترین شرایط، نه تنها شاخص اصلی تاب‌آوری آن محسوب می‌شود.

تاب آوری رسانه شامل توانایی پوشش مستمر و دقیق رویدادها، حفظ زیرساخت های ارتباطی، تأمین امنیت خبرنگاران و منابع، و مقاومت در برابر فشارهای سیاسی یا اقتصادی است.
در شرایط بحران که اطلاعات معتبر کمیاب و شایعات فراوانند، نقش رسانه های تاب آور به عنوان منبعی قابل اعتماد، نقشی تعیین کننده و نجات بخش است.

اولین و حیاتی ترین نقش تاب آوری رسانه در بحران، تداوم اطلاع رسانی دقیق و به موقع است.
 
هنگامی که زیرساختها فرو میریزند و ترس غالب میشود، شهروندان برای تصمیم گیری های حیاتی (مانند تخلیه، دسترسی به کمکهای اولیه، یا رعایت پروتکل های ایمنی) به شدت به اطلاعات موثق وابسته هستند.
یک رسانه تاب آور، با وجود چالشهای فزاینده، قادر است کانالهای ارتباطی خود را فعال نگه دارد – چه از طریق رادیو که اغلب آخرین رسانه در دسترس است، وبسایت های بهینه شده برای ترافیک بالا، شبکه های اجتماعی فعال یا حتی بولتن های چاپی اضطراری. این تداوم جریان اطلاعات، رگ حیات جامعه در شرایط اضطراری محسوب میشود و مانع از غلبه هرج و مرج اطلاعاتی میگردد.
دوم، تاب آوری رسانه مستقیماً به حفظ شفافیت و پاسخگویی نهادهای قدرت مرتبط است.
بحرانها اغلب نقاط ضعف مدیریتی، فساد یا کم کاریها را آشکار میکنند. رسانه های مستقل و تاب آور، با وجود فشارهای شدید، قادر به رصد عملکرد دولتها، سازمانهای امدادی و سایر نهادهای مسئول هستند.
آنها میتوانند گزارشهایی درباره تأخیر در ارسال کمک، سوء مدیریت منابع یا نقض حقوق شهروندان ارائه دهند.
این نظارت مستمر، نه تنها برای پاسخگویی فوری در بحران ضروری است، بلکه درسهای ارزشمندی برای بهبود آمادگی و پاسخ به بحرانهای آینده فراهم میکند و فشار لازم برای اصلاحات را ایجاد مینماید.
تاب آوری رسانه ضامن شفافیت در تلخ و تاریکترین ایام است.
سوم، رسانه های تاب آور نقش بی بدیلی در تسهیل هماهنگی و انسجام اجتماعی ایفا میکنند.
در بحران، جامعه ممکن است دچار پراکندگی، وحشت و از هم گسیختگی شود. رسانه ها، به عنوان یک پلتفرم مشترک، میتوانند پیامهای وحدت بخش رهبران جامعه، روحانیون یا چهره های مورد اعتماد را منتقل کنند.

آنها میتوانند اطلاعات مربوط به مراکز جمع آوری کمک، نیازهای مناطق آسیب دیده و فرصتهای داوطلبانه را پخش نمایند، و بدین ترتیب حس همبستگی و اقدام جمعی را تقویت کنند.
گزارشهای انسانی درباره رنجها و مقاومتهای مردم، همدلی را برمی انگیزد و انگیزه کمک متقابل را افزایش میدهد. این نقش کاتالیزوری در ایجاد همبستگی، از پیامدهای مخرب روانی و اجتماعی بحران میکاهد.
چهارم، حفظ اعتماد عمومی اصل و اساس تاب آوری رسانه در بحران است.
زمانی که اطلاعات متناقض و شایعات سمی به سرعت گسترش مییابند، شهروندان به منبعی معتبر نیاز دارند تا به آن تکیه کنند. رسانه های تاب آور با پایبندی به اصول اخلاقی روزنامه نگاری – شامل راستی آزمایی دقیق، انعکاس دیدگاههای متنوع، تصحیح اشتباهات و پرهیز از احساساتگرایی کاذب – این اعتماد را میسازند و حفظ میکنند.
انتشار اخبار نادرست یا جانب داری در بحران میتواند پیامدهای فاجعه باری داشته باشد، مانند ایجاد وحشت بیجا، هدایت نادرست منابع، یا تشدید تنشهای اجتماعی.
تاب آوری رسانه مستلزم تاب آوری اخلاقی و حرفه ای گری در شرایط دشوار است.
پنجم، چالشهای فناوری و تهدیدات امنیتی، آزمونی جدی برای تاب آوری رسانه به شمار میروند.
بحرانها اغلب با قطعی برق، اختلال در اینترنت، آسیب به دفاتر خبری یا تهدید فیزیکی و سایبری علیه خبرنگاران همراه هستند.
رسانه های تاب آور برای این چالشها برنامه ریزی کرده اند:
استفاده از پلتفرمهای ارتباطی جایگزین (مثل رادیوهای آماده به کار، ارتباطات ماهوارهای)، پشتیبان گیری از داده ها در مکانهای امن، آموزش خبرنگاران در زمینه امنیت دیجیتال و فیزیکی، و برقراری پروتکلهای روشن برای پوشش خبری در محیطهای پرخطر. توانایی غلبه بر این موانع فنی و امنیتی، تفاوت بین سکوت و اطلاعرسانی حیاتی را مشخص میکند.
ششم، تاب آوری رسانه مستلزم انطباق پذیری و نوآوری در شیوه های تولید و توزیع محتوا است.
بحرانها الگوهای مصرف رسانه ای را تغییر میدهند.
رسانه های تاب آور به سرعت نیازهای اطلاعاتی جدید مخاطبان را تشخیص داده و محتوای خود را متناسب میکنند (مثل راهنماهای عملی مقابله با بحران، پوشش ویژه سلامت روان، پلتفرمهای یافتن اعضای گمشده خانواده). آنها از فناوری های نوین (هوش مصنوعی برای تحلیل داده های بحران، نقشه های تعاملی، پادکست های سریع) بهره میبرند و کانالهای توزیع خود را به سمت پلت فرمهای پراستفاده در بحران (مانند پیامرسان ها و شبکه های اجتماعی) سوق میدهند. این چابکی و نوآوری، ارتباط و تأثیرگذاری آنها را در شرایط متغیر حفظ میکند.
هفتم، رسانه های تاب آور نقشی اساسی در آموزش و توانمندسازی جامعه در مواجهه با بحران ایفا میکنند.
فراتر از گزارش رویدادها، آنها میتوانند محتوای آموزشی حیاتی را در مورد آمادگی برای بحران (مانند ساخت کیف نجات)، اقدامات اولیه امدادی، شناسایی اطلاعات نادرست یا مدیریت استرس در شرایط دشوار ارائه دهند.
این نقش آموزشی، به ویژه در جوامعی که دسترسی به آموزش رسمی بحران محدود است، بسیار حیاتی است.
تاب آوری رسانه تنها به پوشش بحران محدود نمیشود، بلکه شامل مشارکت فعال در ساختن جامعه ای تاب آورتر از طریق دانش و آگاهی بخشی است.
تاب آوری رسانه عنصری حیاتی و غیرقابل جایگزین در مدیریت موثر بحرانها و تقویت تاب آوری کل جامعه است.
سرمایه گذاری در زیرساختهای فیزیکی و دیجیتال مستحکم، آموزش حرفهای و امنیتی نیروی انسانی، توسعه پروتکلهای شفاف و اخلاقی برای پوشش بحران، تضمین استقلال مالی و تحریریلی، و ایجاد شبکههای همکاری بین رسانهای و با نهادهای امدادی، ارکان اصلی ساخت تاب آوری رسانه هستند.
دکتر محمدرضا مقدسی بنیانگذار خانه تاب آوری در پایان آورده است تاب آوری رسانه در بحران حیاتی است، زیرا نقش بنیادینی در مدیریت افکار عمومی، کاهش آسیب‌های روانی و تسریع فرآیند بازسازی جامعه پس از بحران ایفا می‌کند
حمایت دولتها، بخش خصوصی و جامعه مدنی از رسانه های مستقل و مسئولیت پذیر، در حقیقت سرمایه گذاری بر امنیت، ثبات و سلامت جمعی در مواجهه با طوفانهای اجتناب ناپذیر آینده است. جامعه ای که رسانه های تاب آوری دارد، در بحران تنها و بی پناه نخواهد ماند.

نسبت تاب‌آوری یا resiliency و توسعه؛ توسعه چیست و چه ارتباطی با تاب‌آوری دارد؟

نسبت تاب‌آوری یا resiliency و توسعه؛ توسعه چیست و چه ارتباطی با تاب‌آوری دارد؟

تاب‌آوری یا resiliency و توسعه دو مفهوم کلیدی در فهم وضعیت امروز جوامع انسانی هستند. هر جامعه‌ای که در مسیر پیشرفت حرکت می‌کند، ناگزیر با بحران، فشار، تغییرات اقلیمی، تنش‌های اجتماعی، نابرابری اقتصادی و دگرگونی‌های فرهنگی روبه‌رو می‌شود. در چنین شرایطی، توسعه زمانی معنا پیدا می‌کند که بتواند در برابر این فشارها دوام بیاورد و مسیر رشد خود را حفظ کند. از همین‌جا پیوند عمیق میان توسعه و تاب‌آوری شکل می‌گیرد. اگر توسعه را حرکت یک جامعه به سوی کیفیت بهتر زندگی بدانیم، تاب‌آوری نیرویی است که این حرکت را در زمان بحران حفظ می‌کند و مانع از فروپاشی دستاوردها می‌شود.

برای فهم دقیق این نسبت، ابتدا باید روشن کنیم که توسعه چیست. در گذشته، توسعه بیشتر با رشد اقتصادی سنجیده می‌شد. افزایش درآمد ملی، گسترش صنعت، ساخت راه و کارخانه و رشد تولید نشانه توسعه تلقی می‌شد. این نگاه اگرچه بخشی از واقعیت را توضیح می‌دهد، اما تصویر کاملی از توسعه ارائه نمی‌کند. تجربه کشورهای مختلف نشان داده است که رشد اقتصادی به‌تنهایی تضمین‌کننده رفاه، عدالت، سلامت اجتماعی و رضایت انسانی نیست. جامعه‌ای ممکن است از نظر درآمد رشد کند، اما در حوزه هویت فرهنگی، انسجام اجتماعی، سلامت روان، عدالت آموزشی، سرمایه اجتماعی و کیفیت زیست‌محیطی با ضعف‌های جدی روبه‌رو باشد. در این حالت نمی‌توان گفت توسعه به معنای واقعی تحقق یافته است.

امروز توسعه به‌عنوان یک فرایند چندبعدی شناخته می‌شود. توسعه یعنی افزایش توان جامعه برای زندگی بهتر، انتخاب آگاهانه‌تر، مشارکت بیشتر، دسترسی عادلانه‌تر به فرصت‌ها و تقویت ظرفیت‌های انسانی و اجتماعی. توسعه با آموزش، سلامت، فرهنگ، محیط زیست، هویت اجتماعی، امنیت روانی، مشارکت مدنی و پایداری منابع طبیعی پیوند دارد. در این معنا، توسعه یک عدد اقتصادی نیست، بلکه یک وضعیت پویا و زنده در زندگی انسان‌هاست. جامعه توسعه‌یافته جامعه‌ای است که بتواند هم کیفیت زندگی امروز را ارتقا دهد و هم آینده نسل‌های بعدی را حفظ کند.

در همین نقطه، نقش تاب‌آوری یا resiliency آشکار می‌شود. تاب‌آوری به زبان ساده یعنی توان سازگاری، بازیابی، یادگیری و ادامه دادن در شرایط دشوار. تاب‌آوری فردی به انسان کمک می‌کند پس از تجربه فشارها و آسیب‌ها دوباره تعادل خود را به دست آورد. تاب‌آوری اجتماعی نیز به خانواده، نهاد، شهر و جامعه امکان می‌دهد در برابر بحران‌ها از هم نپاشد و پس از اختلال، دوباره خود را سازماندهی کند. این ویژگی برای توسعه اهمیتی تعیین‌کننده دارد، زیرا هر طرح توسعه‌ای در جهان واقعی در معرض اختلال است. خشکسالی، سیل، مهاجرت، تورم، بحران آب، فرسایش اعتماد عمومی، آسیب‌های اجتماعی، ضعف حکمرانی محلی و دگرگونی‌های فرهنگی می‌توانند مسیر توسعه را متوقف کنند. اگر ساختار اجتماعی تاب‌آور نباشد، نتایج توسعه ناپایدار خواهد شد.

در واقع، توسعه‌ای که فاقد تاب‌آوری باشد، توسعه‌ای شکننده است. ممکن است یک منطقه از نظر عمرانی رشد کند، اما در برابر یک بحران طبیعی یا اجتماعی به‌سرعت آسیب ببیند. ممکن است شبکه خدمات عمومی گسترش یابد، اما در زمان فشار اقتصادی کارکرد خود را از دست بدهد. ممکن است فرصت‌های شغلی ایجاد شود، اما به دلیل نبود سرمایه اجتماعی و اعتماد عمومی، انسجام لازم برای حفظ این فرصت‌ها شکل نگیرد. پس تاب‌آوری یا resiliency همان کیفیتی است که توسعه را از حالت موقتی و سطحی به یک فرایند پایدار و ماندگار تبدیل می‌کند.

توسعه پایدار، در معنای دقیق خود، از دل تاب‌آوری عبور می‌کند. توسعه پایدار یعنی جامعه بتواند میان نیازهای امروز و حقوق نسل‌های آینده تعادل ایجاد کند. این تعادل زمانی حفظ می‌شود که نظام اجتماعی، اقتصادی و فرهنگی ظرفیت پاسخ‌گویی به شوک‌ها را داشته باشد. برای نمونه، در مسئله آب و اقلیم، توسعه زمانی موفق است که برنامه‌ریزی شهری، الگوی مصرف، کشاورزی، آموزش عمومی و مدیریت محلی در برابر تغییرات محیطی انعطاف‌پذیر باشند. در حوزه آسیب‌های اجتماعی نیز توسعه زمانی اثرگذار است که خانواده، مدرسه، رسانه، سازمان‌های مردم‌نهاد و نهادهای اجتماعی بتوانند در زمان بحران نقش فعال و ترمیمی ایفا کنند. این همان جایی است که تاب‌آوری از یک مفهوم نظری به یک ضرورت اجرایی تبدیل می‌شود.

یکی از مهم‌ترین ابعاد رابطه توسعه و تاب‌آوری، بعد انسانی آن است. توسعه واقعی از انسان آغاز می‌شود و به انسان بازمی‌گردد. اگر انسان‌ها از نظر روانی، اجتماعی، فرهنگی و مهارتی توانمند نباشند، هیچ ساختار توسعه‌ای به ثبات نمی‌رسد. تاب‌آوری در اینجا به معنای تقویت ظرفیت انسان‌ها برای تصمیم‌گیری، همکاری، یادگیری، سازگاری و حفظ امید اجتماعی است. جامعه‌ای که افراد آن مهارت حل مسئله، خودتنظیمی، مشارکت، تعلق اجتماعی و مسئولیت‌پذیری دارند، بسیار بیشتر از جامعه‌ای که بر منابع مالی تکیه دارد، توان عبور از بحران را خواهد داشت. از این منظر، سرمایه انسانی و سرمایه اجتماعی دو ستون اصلی توسعه تاب‌آور هستند.

در ایران، بحث نسبت تاب‌آوری یا resiliency و توسعه اهمیت ویژه‌ای دارد، زیرا کشور هم‌زمان با مسائل متعددی مانند تنش آبی، تغییرات اقلیمی، آسیب‌های اجتماعی، مهاجرت، نابرابری منطقه‌ای، مسائل هویتی و دغدغه‌های معیشتی روبه‌رو است. در چنین بستری، برنامه‌ریزی توسعه اگر نتواند ظرفیت‌های بومی، فرهنگی و اجتماعی را در نظر بگیرد، به نتیجه مطلوب نمی‌رسد. توسعه در ایران نیازمند نگاهی است که هم به زیرساخت توجه کند و هم به فرهنگ، هویت، اعتماد، مشارکت اجتماعی و توان محلی. این نگاه با مفهوم تاب‌آوری پیوندی روشن دارد.

یکی از پرسش‌های مهم در این زمینه آن است که در برنامه‌ریزی توسعه، هویت مهم‌تر است یا معیشت. این پرسش در نگاه اول دوگانه به نظر می‌رسد، اما در واقع توسعه موفق نیازمند پیوند این دو حوزه است. معیشت برای بقای روزمره انسان ضروری است و جامعه‌ای که از نظر اقتصادی تحت فشار شدید باشد، فرصت کمتری برای مشارکت، آموزش و برنامه‌ریزی بلندمدت خواهد داشت. از سوی دیگر، هویت اجتماعی و فرهنگی همان نیرویی است که احساس تعلق، اعتماد، انسجام و اراده جمعی را تقویت می‌کند. اگر توسعه معیشت را تقویت کند اما هویت را تضعیف کند، جامعه در بلندمدت دچار فرسایش اجتماعی می‌شود. اگر هویت تقویت شود اما نیازهای زیستی و اقتصادی نادیده گرفته شود، نارضایتی و آسیب‌پذیری افزایش می‌یابد. پس راه درست آن است که توسعه، معیشت را در بستر هویت و فرهنگ اجتماعی تقویت کند.

در این چارچوب، مفهوم تاب‌آوری هویت‌محور جایگاه مهمی پیدا می‌کند. تاب‌آوری هویت‌محور بر این ایده استوار است که افراد و جوامع زمانی بهتر با بحران‌ها روبه‌رو می‌شوند که ریشه‌های فرهنگی، تاریخی، محلی و اجتماعی خود را بشناسند و آن را به عنوان منبع معنا، انسجام و توان جمعی به کار بگیرند. هویت در این معنا یک امر تزئینی نیست. هویت می‌تواند منبع اعتماد، همبستگی، امید و کنش اجتماعی باشد. جامعه‌ای که تصویر روشنی از خود، ارزش‌های خود و پیوندهای درونی خود دارد، در برابر فشارهای بیرونی مقاوم‌تر عمل می‌کند. از این منظر، توسعه‌ای که به هویت توجه نکند، بخشی از ظرفیت تاب‌آوری خود را از دست می‌دهد.

رسانه، آموزش و سازمان‌های مردم‌نهاد در تقویت این پیوند نقش بزرگی دارند. رسانه‌های تخصصی می‌توانند فهم عمومی از تاب‌آوری یا resiliency را گسترش دهند و آن را از یک واژه دانشگاهی به یک گفتمان اجتماعی تبدیل کنند. آموزش می‌تواند مهارت‌های فردی و جمعی لازم برای زیست تاب‌آور را تقویت کند. سازمان‌های مردم‌نهاد نیز می‌توانند میان مردم، نهادهای محلی و سیاست‌گذاران پل بزنند و تجربه‌های واقعی از مشارکت و توانمندسازی را شکل دهند. هرجا شبکه اجتماعی محلی فعال‌تر، آموزش کاربردی‌تر و گفت‌وگوی اجتماعی عمیق‌تر باشد، توسعه نیز پایدارتر و مقاوم‌تر خواهد بود.

در این میان، تجربه رسانه تاب‌آوری ایران، resiliency.ir، در ترویج ادبیات تاب‌آوری اجتماعی، فرهنگی و تخصصی اهمیت دارد. این رسانه که از تیرماه ۱۳۹۴ در کرمانشاه شکل گرفته و به عنوان آدرس اصلی و نخستین رسانه تخصصی تاب‌آوری ایران شناخته می‌شود، بستری برای گفت‌وگو درباره پیوند تاب‌آوری، جامعه، فرهنگ، خانواده، محیط زیست، آب، اقلیم، نهادهای مدنی و سلامت اجتماعی فراهم کرده است. استمرار چنین جریان‌هایی نشان می‌دهد که توسعه در عصر جدید تنها از مسیر طرح‌های عمرانی عبور نمی‌کند، بلکه به تولید معنا، آگاهی عمومی، دانش کاربردی و تقویت سرمایه اجتماعی نیاز دارد.

از سوی دیگر، وقتی درباره توسعه سخن می‌گوییم، باید به مسئله یادگیری اجتماعی نیز توجه کنیم. جامعه توسعه‌یافته جامعه‌ای است که از بحران‌ها درس می‌گیرد. تاب‌آوری یا resiliency نیز دقیقاً بر همین ویژگی تکیه دارد. تاب‌آوری یعنی بازگشت به وضعیت پیشین به همراه یادگیری، اصلاح و آمادگی بیشتر. اگر پس از هر بحران، همان الگوهای ناکارآمد تکرار شود، توسعه متوقف می‌شود. اما اگر بحران به فرصتی برای بازنگری در سیاست‌ها، تقویت شبکه‌های حمایتی، اصلاح رویه‌ها و افزایش مشارکت عمومی تبدیل شود، آنگاه جامعه یک گام به توسعه نزدیک‌تر می‌شود. پس تاب‌آوری با یادگیری، سازگاری و بازآفرینی اجتماعی پیوند مستقیم دارد.

رابطه توسعه و تاب‌آوری را می‌توان این‌گونه جمع‌بندی کرد که توسعه جهت حرکت را تعیین می‌کند و تاب‌آوری توان ادامه مسیر را فراهم می‌سازد. توسعه به جامعه چشم‌انداز می‌دهد و تاب‌آوری به آن قدرت ماندگاری می‌بخشد. توسعه ظرفیت‌ها را گسترش می‌دهد و تاب‌آوری از این ظرفیت‌ها در زمان بحران محافظت می‌کند. توسعه کیفیت زندگی را ارتقا می‌دهد و تاب‌آوری کمک می‌کند این کیفیت در برابر شوک‌ها فرو نریزد. از این رو، هر برنامه توسعه‌ای که قصد دارد واقع‌بینانه، انسانی و پایدار باشد، باید تاب‌آوری را در متن خود قرار دهد.

امروز بیش از هر زمان دیگری روشن شده است که آینده جوامع به میزان توان آن‌ها در ساختن توسعه تاب‌آور وابسته است. جامعه‌ای موفق‌تر خواهد بود که در کنار رشد اقتصادی، به سلامت اجتماعی، هویت فرهنگی، سرمایه انسانی، مشارکت مدنی، آموزش همگانی، مدیریت بحران، عدالت فضایی و پایداری محیط زیست نیز توجه کند. این رویکرد می‌تواند شکاف میان توسعه و زندگی واقعی مردم را کاهش دهد و مسیر پیشرفت را از سطح برنامه‌ها به عمق تجربه اجتماعی برساند.

در نهایت باید گفت تاب‌آوری یا resiliency و توسعه در تقابل با یکدیگر نیستند، بلکه مکمل هم هستند. توسعه، افق ساختن فردای بهتر است و تاب‌آوری، هنر حفظ این افق در روزهای دشوار. هرجا توسعه با فهم عمیق از انسان، جامعه، هویت و ظرفیت‌های محلی همراه شود، تاب‌آوری نیز تقویت می‌شود. هرجا تاب‌آوری اجتماعی، فرهنگی و نهادی رشد کند، بستر توسعه ماندگارتر خواهد شد. به همین دلیل، گفت‌وگو درباره توسعه در ایران امروز، بدون توجه به تاب‌آوری، گفت‌وگویی ناتمام است. آینده پایدار از جایی آغاز می‌شود که توسعه و تاب‌آوری در کنار هم دیده شوند و در سیاست‌گذاری، آموزش، رسانه و زندگی روزمره به زبان مشترک جامعه تبدیل شوند.

تاب آوری چیست ؟

آموزش تاب آوری

تعریف تاب آوری چیست ؟

به قلم دکتر محمدرضا مقدسی مدیر و موسس خانه تاب آوری

1

به اشتراک گذاری

تعریف تاب آوری چیست ؟

بقلم دکتر محمدرضا مقدسی مدیر و موسس خانه تاب آوری

تاب‌آوری زبان مشترک علوم برای توصیف سازگاری ، پایداری و  بازیابی است.

تاب آوری توانایی ادامه دادن است تاب آوری برگشت پذیری نیست.

تاب آوری مقابله موفق با انواع شوک یا تهدید و بحران است.تاب آوری انقلاب خرد ورزی است که خط تولید آن مدیریت است و ابزار گسترش آن هم آموزش است تاب آوری خوشبختی جدید است.

دفتر کاهش خطر بلایای سازمان ملل متحد (UNISDR) تاب آوری را به عنوان توانایی یک سیستم، جامعه یا اجتماع در معرض خطر برای مقاومت، جذب، انطباق، تغییر و بازیابی از اثرات مخاطرات تعریف می‌کند.

تاب آوری میتواندحداقل آشفتگی در رویارویی با مقدار معینی از تنش باشد این معنا در پیشگیری و مدیریت مخاطرات یا بازسازی و ترمیم و همچنین در مدیریت بحران شایان توجه است .

تاب آوری ویژگی افراد نیست.

تاب آوری پایداری نیست.

عبارت انسان تاب آور ناصواب است تاب آوری بمعنای نبود آسیب نیست اگرچه در بسیاری از متون تاب آوری را در مقابل آسیب پذیری تعریف میکرده اند اما تاب آوری میتواند هم آیند صدمه و آسیب هم باشد.

برخلاف آنچه که در اغلب متون آمده است تاب آوری منبعث از روانشناسی مثبت نیست اما به روانشناسی مثبت راه دارد.

تاب آوری میتواند استاتیک و یا دینامیک باشد ضرورتی ندارد تاب آوری را فقط در مواجهه با عوامل ایجاد اختلال کننده تعریف کنیم که در یک زندگی معمولی هم وجود آن ضرورت دارد.

پیشنهاد ما به شما

برنامه ملی تاب‌آوری ملت تدوین شد

۳ مرداد ۱۴۰۵

مفهوم تاب‌آوری در گردشگری؛ محور نشست تخصصی رشد اندیشان یزد

۲ مرداد ۱۴۰۵

تاب آوری یک مفهوم الزامی و بنیادی در زیست روانی اجتماعی افراد و خانواده ها و همچنین سازمانها بشمار می آید.

بدون تاب آوری تعادل و پایداری و حیات و ممات قابل تصور نخواهد بود .
تعریف تاب آوری داستان فیل در تاریکی است تعریف تاب آوری سهل و ممتنع است اغلب تعاریف پذیرفتنی هستند اما کامل نیستند اما به روایتی هر تعریفی از آن با عبارت توانایی آغاز میشود.

تعریف تاب آوری چیست ؟ در پاسخ به این سوال فروان نوشته و گفته و شنیده شده است اکنون شاید بهتر آن باشد که بدانیم تاب آوری چه چیزی نیست ؟

تاب آوری برگشت پذیری نیست.

تاب آوری دارایی نیست.

تاب آوری رویکردی تقلیل گرا نیست.

تاب آوری بمعنای خوگیری با عامل مزاحم نیست.

تاب آوری بمعنای تن دادن به ذلت و تسلیم شدن و سازش هم نیست. هم چنین میتواند رویداد محور نباشد.

تاب آوری انقلاب خرد ورزی است که خط تولید آن مدیریت است و ابزار گسترش آن هم آموزش است تاب آوری خوشبختی جدید است .

تسهیلگری و کوچینگ تاب آوری در سطوح فردی منجر به افزایش و تقویت آن است.

تاب آوری تمرین پذیر است این تمرینات مبتنی بر حداقلی از ظرفیت های ژنتیکی است اما برای توسعه آن ضرورتی ندارد که مصیبت و شکست های مکرر تجربه کنیم اگرچه این سازه روانشناختی بنوعی قدرت مقابله انسان با مشکلات را نمایندگی میکند و یکی از بهترین پیش بینی کننده های سلامت بشمار می آید
اما بایستی در نظر داشت که تاب آوری فضلیت نیست ختم کلام اینکه تاب آوری ضامن تعادل و پایداری است اما پایداری نیست تاب آوری میتواند پاسخ مثبت فرد و یا سازمان و جامعه به مشکلات باشد.

خانه تاب آوری ایران؛ مرجع تخصصی آموزش و توسعه تاب‌آوری ایران

 خانه تاب آوری ایران؛ نخستین مرجع تخصصی آموزش و توسعه تاب‌آوری در ایران

خانه تاب آوری ایران به نشانی اینترنتی (http://www.resiliency.ir) نخستین و معتبرترین پایگاه تخصصی آموزش، ترویج و توسعه تاب‌آوری در ایران است. این مجموعه با هدف ارتقای دانش تاب‌آوری، افزایش آگاهی عمومی درباره سلامت روان و تقویت توان سازگاری افراد، خانواده‌ها، سازمان‌ها و جوامع در برابر بحران‌ها و چالش‌های زندگی فعالیت می‌کند.

وب‌سایت خانه تاب آوری ایران در سال ۱۳۹۴ در شهر کرمانشاه توسط دکتر محمدرضا مقدسی بنیان‌گذاری و با حضور فرماندار وقت کرمانشاه، مهندس فضل‌الله رنجبر**، به‌صورت رسمی رونمایی شد. مالکیت معنوی این پایگاه با شماره ثبت ۱۴۰۳۵۰۱۴۰۰۰۱۰۸۳۹۳۶ به ثبت رسیده است.

خانه تاب آوری ایران چیست؟

خانه تاب آوری ایران یک رسانه علمی، آموزشی و تخصصی در حوزه تاب‌آوری فردی، اجتماعی، خانوادگی و سازمانی است که با تولید و انتشار محتوای معتبر، تلاش می‌کند مفهوم تاب‌آوری را در جامعه فارسی‌زبان گسترش دهد. این پایگاه بستری برای تبادل دانش، تجربه و پژوهش میان متخصصان روانشناسی، مددکاری اجتماعی، علوم اجتماعی، مدیریت بحران، آموزش و سلامت روان فراهم کرده است.

مأموریت و اهداف خانه تاب آوری ایران

مهم‌ترین هدف خانه تاب آوری ایران، ترویج فرهنگ تاب‌آوری و افزایش توانمندی افراد و جوامع برای مواجهه مؤثر با مشکلات، فشارهای روانی و بحران‌های اجتماعی است. این مجموعه در راستای تحقق این هدف بر محورهای زیر تمرکز دارد:

* توسعه آموزش‌های تخصصی تاب‌آوری
* ارتقای سلامت روان جامعه
* معرفی پژوهش‌ها و مطالعات جدید حوزه تاب‌آوری
* توانمندسازی متخصصان و فعالان حوزه سلامت روان
* ترویج رویکردهای علمی در مدیریت بحران و سازگاری اجتماعی
* گسترش دانش بین‌رشته‌ای مرتبط با تاب‌آوری

تاب‌آوری و اهمیت آن در زندگی امروز

تاب‌آوری به معنای توانایی سازگاری، بازسازی و بازگشت به تعادل پس از مواجهه با شرایط دشوار، بحران‌ها و چالش‌های زندگی است. در جهان امروز که افراد با فشارهای اقتصادی، اجتماعی، شغلی و روانی متعددی روبه‌رو هستند، تقویت مهارت‌های تاب‌آوری به یکی از مهم‌ترین عوامل حفظ سلامت روان و افزایش کیفیت زندگی تبدیل شده است.

خانه تاب آوری ایران با انتشار منابع علمی و آموزشی تلاش می‌کند مهارت‌های لازم برای افزایش تاب‌آوری فردی و اجتماعی را در اختیار مخاطبان قرار دهد و نقش آموزش را در ارتقای سلامت روان برجسته سازد.

حوزه‌های تخصصی فعالیت خانه تاب آوری ایران

محتوای منتشرشده در خانه تاب آوری ایران طیف گسترده‌ای از موضوعات مرتبط با تاب‌آوری را پوشش می‌دهد، از جمله:

 تاب‌آوری روانشناختی

بررسی عوامل مؤثر بر سلامت روان، مقابله با استرس، مدیریت هیجانات و افزایش توان سازگاری فردی.

 تاب‌آوری اجتماعی

مطالعه ظرفیت جوامع برای مقابله با آسیب‌های اجتماعی، بحران‌ها و تغییرات محیطی.

 تاب‌آوری خانواده

آموزش مهارت‌های ارتباطی، حل مسئله و تقویت انسجام خانوادگی در شرایط دشوار.

 تاب‌آوری سازمانی

بررسی راهکارهای افزایش انعطاف‌پذیری سازمان‌ها، مدیریت تغییر و آمادگی در برابر بحران‌ها.

تاب‌آوری در مدیریت بحران

ارائه راهکارهای علمی و عملی برای کاهش آسیب‌پذیری و افزایش آمادگی در شرایط بحرانی.

تولید محتوای علمی و آموزشی

یکی از مهم‌ترین بخش‌های فعالیت خانه تاب آوری ایران، انتشار مقالات علمی، آموزشی و تخصصی در حوزه تاب‌آوری است. این مقالات با هدف ارتقای دانش حرفه‌ای متخصصان و افزایش آگاهی عمومی تهیه می‌شوند و بسیاری از آن‌ها راهکارهای عملی برای افزایش تاب‌آوری در زندگی فردی، خانوادگی و سازمانی ارائه می‌کنند.

علاوه بر مقالات تخصصی، معرفی کتاب‌های مرتبط، گزارش نشست‌های علمی، مصاحبه با صاحب‌نظران، اخبار حوزه سلامت روان و معرفی دوره‌های آموزشی نیز از جمله فعالیت‌های مستمر این پایگاه است.

آموزش و توانمندسازی در خانه تاب آوری ایران

خانه تاب آوری ایران همواره بر نقش آموزش در توسعه ظرفیت‌های انسانی تأکید داشته است. معرفی کارگاه‌ها، دوره‌های آموزشی، برنامه‌های تخصصی و رویدادهای علمی با هدف ارتقای مهارت‌های مقابله با استرس، مدیریت بحران، خودآگاهی، سلامت روان و توانمندسازی فردی و اجتماعی انجام می‌شود.

این آموزش‌ها به متخصصان، دانشجویان، مدیران، مشاوران، مددکاران اجتماعی، روانشناسان و فعالان حوزه سلامت روان کمک می‌کند تا دانش و مهارت‌های خود را در زمینه تاب‌آوری توسعه دهند.

خانه تاب آوری ایران؛ مرجع تخصصی تاب‌آوری در کشور

امروزه خانه تاب آوری ایران به عنوان  شناخته‌شده‌ترین منبع تخصصی تاب‌آوری در کشور شناخته می‌شود. این پایگاه با تولید محتوای علمی، انتشار پژوهش‌های روز، معرفی رویدادهای تخصصی و ایجاد شبکه‌ای از متخصصان حوزه سلامت روان، نقش مهمی در توسعه دانش تاب‌آوری در ایران ایفا کرده است.

با توجه به افزایش چالش‌های زندگی مدرن، گسترش بحران‌های اجتماعی و اهمیت روزافزون سلامت روان، نقش نهادهای علمی و آموزشی مانند خانه تاب آوری ایران بیش از هر زمان دیگری اهمیت یافته است. این مجموعه همچنان تلاش می‌کند با ارائه محتوای معتبر، آموزش‌های تخصصی و ترویج فرهنگ تاب‌آوری، به ارتقای کیفیت زندگی، سلامت روان و توانمندسازی جامعه ایرانی کمک کند.

خانه تاب آوری ایران (Resiliency.ir) امروز به عنوان نخستین پایگاه تخصصی تاب‌آوری کشور، مرجعی ارزشمند برای پژوهشگران، دانشجویان، متخصصان، مدیران، خانواده‌ها و تمامی علاقه‌مندان به حوزه تاب‌آوری، سلامت روان و توسعه اجتماعی محسوب می‌شود.

مشارکت اجتماعی چیست و چگونه آن را در جامعه تقویت کنیم

مشارکت اجتماعی چیست و چگونه آن را در جامعه تقویت کنیم

همیاری داوطلبانه برای ساختن جامعه.

دکتر محمدرضا مقدسی
موسس خانه تاب آوری
معاونت علمی و پژوهشی  جمعیت همیاران سلامت روان ایران

مشارکت در ساده‌ترین معنا به معنای سهیم شدن آگاهانه افراد در یک کار، تصمیم، مسئولیت یا فرایند جمعی است. هنگامی که انسان از حالت تماشاگر بیرون می‌آید و در ساختن، اداره کردن، اصلاح کردن و پیش بردن امور نقش می‌گیرد، مشارکت شکل می‌گیرد. این نقش گرفتن می‌تواند در خانواده، مدرسه، محل کار، محله، نهادهای مدنی، فعالیت‌های فرهنگی، برنامه‌های اقتصادی و عرصه‌های سیاسی رخ دهد. بنابراین مشارکت یک رفتار سطحی و گذرا نیست، بلکه نوعی پیوند میان فرد و جمع است که در آن هر شخص احساس می‌کند حضور او معنا دارد و می‌تواند بر نتیجه اثر بگذارد. در چنین وضعی افراد خود را جدا از جامعه نمی‌بینند، بلکه خویش را جزئی از سرنوشت مشترک می‌دانند.

مشارکت از چند عنصر اصلی تشکیل می‌شود.
عنصر نخست آگاهی است.
کسی که از مسئله، هدف یا نیاز جمعی شناختی ندارد، به دشواری می‌تواند در آن نقش مؤثر داشته باشد.
عنصر دوم احساس تعلق است. اگر فرد نسبت به گروه، محله، شهر یا کشور خود بی‌تفاوت باشد، انگیزه‌ای برای همکاری پایدار نخواهد داشت.
عنصر سوم مسئولیت‌پذیری است. مشارکت زمانی ارزشمند می‌شود که افراد مسئولیت پیامدهای حضور خود را بپذیرند و کار جمعی را با جدیت دنبال کنند.
عنصر چهارم اعتماد است. بدون اعتماد میان مردم و میان مردم و نهادها، همکاری گسترش نمی‌یابد.
عنصر پنجم فرصت است. حتی اگر آگاهی، تعلق و مسئولیت وجود داشته باشد، در نبود راه‌های روشن برای حضور و همکاری، مشارکت ضعیف باقی می‌ماند.

مشارکت انواع گوناگونی دارد.
گاهی مشارکت در قالب حضور فیزیکی در یک فعالیت جمعی دیده می‌شود، مانند کمک به پاکسازی محله، همراهی با برنامه‌های مدرسه یا همکاری با خیریه‌ها. گاهی مشارکت فکری است، مانند ارائه پیشنهاد، گفت‌وگو در جلسات محلی، نقد سازنده و تولید ایده برای حل مسائل. در برخی موارد، مشارکت مالی رخ می‌دهد؛ مانند کمک به ساخت یک فضای عمومی، پشتیبانی از طرح‌های عام‌المنفعه یا یاری رساندن به افراد نیازمند.
نوع دیگری از مشارکت، مشارکت تصمیم‌گیری است که در آن مردم در انتخاب‌ها، برنامه‌ریزی‌ها و اولویت‌بندی‌ها سهم دارند.
هرچه جامعه بتواند این شکل‌های گوناگون را به رسمیت بشناسد، ظرفیت بیشتری برای رشد و همبستگی پیدا می‌کند.

مشارکت اجتماعی یکی از مهم‌ترین گونه‌های مشارکت است.
مشارکت اجتماعی به معنای حضور فعال، داوطلبانه، آگاهانه و مسئولانه افراد در امور مربوط به زندگی جمعی و منافع عمومی است.
هنگامی که مردم برای بهبود کیفیت زندگی در جامعه خود تلاش می‌کنند، درباره مسائل عمومی حساسیت نشان می‌دهند، در نهادهای محلی و مدنی همکاری می‌کنند، به دیگران یاری می‌رسانند و در حل مشکلات عمومی سهم می‌گیرند، مشارکت اجتماعی رخ می‌دهد.
این مفهوم با زندگی اجتماعی سالم پیوندی عمیق دارد، زیرا جامعه‌ای که اعضای آن در کنج انزوا بمانند و رابطه‌ای زنده با مسائل عمومی نداشته باشند، به تدریج با کاهش اعتماد، ضعف همبستگی و فرسایش سرمایه اجتماعی روبه‌رو می‌شود.

مشارکت اجتماعی می‌تواند در سطوح کوچک و بزرگ جلوه کند.
در سطح کوچک، کمک به همسایه سالمند، همکاری با شورای مدرسه، شرکت در انجمن اولیا و مربیان، حضور در برنامه‌های فرهنگی محله و همراهی با کمپین‌های محیط زیستی نمونه‌هایی از آن هستند.
در سطح بزرگ‌تر، فعالیت در سازمان‌های مردم‌نهاد، همکاری در طرح‌های شهری، مشارکت در گفت‌وگوهای عمومی، کنشگری مسئولانه در فضای مجازی و پشتیبانی از برنامه‌هایی که به نفع عموم مردم هستند، جلوه‌های گسترده‌تری از مشارکت اجتماعی به شمار می‌آیند.
نکته مهم این است که مشارکت اجتماعی به حضور ظاهری محدود نمی‌شود.
ممکن است فردی در یک نشست حاضر باشد، اما ذهن و اراده او درگیر مسئله نباشد. در مقابل، کسی که با شناخت، انگیزه و پیگیری وارد میدان می‌شود، مشارکت واقعی‌تری دارد.

اهمیت مشارکت اجتماعی از آن‌جا روشن می‌شود که بسیاری از مسائل جامعه با فرمان از بالا یا اقدام یک نهاد به تنهایی حل نمی‌شوند.

مشکلاتی مانند آلودگی محیط زیست، اعتیاد، فقر، افت تحصیلی، خشونت اجتماعی، کاهش نشاط عمومی و آسیب‌های فرهنگی نیازمند همکاری گسترده مردم هستند.

اگر شهروندان خود را شریک حل مسئله بدانند، بار مسئولیت میان همه تقسیم می‌شود و راه‌حل‌ها واقع‌گرایانه‌تر خواهند بود.
مشارکت اجتماعی همچنین احساس توانمندی را در افراد تقویت می‌کند. کسی که می‌بیند می‌تواند در بهبود وضع پیرامون خود سهم داشته باشد، امید بیشتری نسبت به آینده پیدا می‌کند و از بی‌تفاوتی فاصله می‌گیرد.

از سوی دیگر، مشارکت اجتماعی پایه مهمی برای شکل‌گیری سرمایه اجتماعی است.
سرمایه اجتماعی مجموعه‌ای از اعتماد، شبکه‌های ارتباطی، هنجارهای همکاری و روحیه همیاری در جامعه است. هرچه مردم بیشتر با یکدیگر تعامل داشته باشند و در امور عمومی سهم بگیرند، پیوندهای اجتماعی استوارتر می‌شود. این پیوندها در زمان بحران ارزش خود را بیشتر نشان می‌دهند. جامعه‌ای که روحیه همکاری در آن زنده است، در برابر حوادث طبیعی، فشارهای اقتصادی و تنش‌های اجتماعی تاب‌آوری بیشتری دارد. مردم در چنین فضایی زودتر به یاری هم می‌شتابند و نهادها نیز بهتر می‌توانند با جامعه ارتباط برقرار کنند.

مشارکت اجتماعی برای رشد فردی نیز سودمند است. فردی که در فعالیت‌های جمعی حضور می‌یابد، مهارت‌های ارتباطی، گفت‌وگو، حل تعارض، کار گروهی، برنامه‌ریزی و مسئولیت‌پذیری را در عمل می‌آموزد. او با دیدگاه‌های گوناگون آشنا می‌شود و از محدود شدن در دایره تجربه شخصی خود بیرون می‌آید. این فرایند به پختگی فکری و اخلاقی کمک می‌کند. بسیاری از فضیلت‌های اجتماعی مانند همدلی، گذشت، نظم، احترام متقابل و روحیه خدمت در بستر مشارکت اجتماعی تقویت می‌شوند. از این رو، مشارکت اجتماعی نه تنها به نفع جامعه، بلکه به سود شخصیت و هویت فرد نیز هست.

با وجود این اهمیت، در بسیاری از جوامع موانعی بر سر راه مشارکت اجتماعی وجود دارد.
یکی از مهم‌ترین موانع، بی‌اعتمادی است. اگر مردم احساس کنند که نظر و حضورشان بی‌اثر است یا نهادها به وعده‌های خود عمل نمی‌کنند، انگیزه آنان برای همکاری کاهش می‌یابد. مانع دیگر، فردگرایی افراطی است؛ وضعی که در آن افراد منافع شخصی را جدا از خیر عمومی می‌بینند و نسبت به سرنوشت جمعی حساسیت کمی دارند. ضعف آموزش اجتماعی، نبود فرهنگ گفت‌وگو، ترس از قضاوت دیگران، محدود بودن فرصت‌های مشارکت، مشکلات اقتصادی و احساس ناامیدی نیز می‌توانند حضور اجتماعی مردم را کاهش دهند. در برخی موارد نیز ساختارهای اداری پیچیده و فضای بسته برای ابتکارهای مردمی، سبب می‌شود افراد ترجیح دهند کنار بایستند.

برای افزایش مشارکت اجتماعی، نخست باید فرهنگ مشارکت از سنین پایین آموزش داده شود.
خانواده در این زمینه نقشی بنیادی دارد.
کودکی که در خانه فرصت نظر دادن، همکاری در تصمیم‌های متناسب با سن خود و تجربه مسئولیت را پیدا می‌کند، در آینده آمادگی بیشتری برای حضور اجتماعی خواهد داشت. اگر در خانواده احترام به نظر دیگران، تقسیم کار، همیاری و احساس تعهد نسبت به امور مشترک تمرین شود، بذر مشارکت در شخصیت فرد کاشته می‌شود. خانواده‌ای که فرزند را موجودی منفعل نمی‌بیند و او را به پرسشگری، همکاری و مسئولیت‌پذیری تشویق می‌کند، در حقیقت او را برای شهروندی فعال تربیت می‌کند.

مدرسه دومین نهاد مهم در تقویت مشارکت اجتماعی است.
آموزش نباید به انتقال محفوظات محدود بماند. دانش‌آموزان باید در فضای مدرسه، کار گروهی، گفت‌وگو، انتخاب، همکاری و حل مسئله را تجربه کنند. شوراهای دانش‌آموزی، فعالیت‌های داوطلبانه، پروژه‌های گروهی، برنامه‌های فرهنگی و خدمات اجتماعی مدرسه می‌توانند زمینه مناسبی برای این تجربه فراهم آورند. هنگامی که دانش‌آموز حس کند رأی، ایده و تلاش او در مدرسه اثرگذار است، یاد می‌گیرد که در جامعه نیز می‌تواند نقش داشته باشد. مدرسه‌ای که بر رقابت ناسالم تکیه می‌کند و فرصت همکاری نمی‌دهد، زمینه رشد مشارکت را محدود می‌سازد.

دانشگاه‌ها نیز باید نقش خود را جدی بگیرند. جوانان در این دوره از زندگی، انرژی، آرمان‌خواهی و توان فکری بالایی دارند. اگر این ظرفیت در مسیر فعالیت‌های جمعی، علمی، فرهنگی و اجتماعی هدایت شود، جامعه از نیرویی سازنده بهره‌مند خواهد شد. انجمن‌های علمی، کانون‌های فرهنگی، فعالیت‌های داوطلبانه، طرح‌های پژوهشی برای حل مسائل محلی و گفت‌وگوهای دانشجویی می‌توانند دانشگاه را به مدرسه‌ای بزرگ برای تمرین مشارکت اجتماعی تبدیل کنند. در چنین فضایی، جوانان یاد می‌گیرند که تغییر اجتماعی محصول همکاری، دانش، صبر و پیگیری است.

رسانه‌ها نیز سهم بزرگی در افزایش مشارکت اجتماعی دارند. رسانه می‌تواند مردم را نسبت به مسائل عمومی حساس کند، نمونه‌های موفق همکاری جمعی را بازتاب دهد، اطلاعات لازم برای حضور آگاهانه در اختیار شهروندان قرار دهد و فضای گفت‌وگوی محترمانه را تقویت کند. اگر رسانه‌ها پیوسته بر ناتوانی مردم یا بی‌فایده بودن کنش جمعی تأکید کنند، نوعی یأس اجتماعی تولید می‌شود. در مقابل، اگر تجربه‌های موفق محلی، فعالیت‌های داوطلبانه، تلاش نهادهای مدنی و اثر واقعی مشارکت شهروندان به شکل دقیق و الهام‌بخش نمایش داده شود، انگیزه عمومی افزایش می‌یابد. فضای مجازی نیز در این زمینه هم فرصت است و هم چالش. این فضا می‌تواند ابزار سازمان‌دهی، اطلاع‌رسانی و هم‌افزایی باشد، اما اگر به محل هیجان‌های زودگذر، قضاوت‌های شتاب‌زده و کنش‌های بدون پشتوانه تبدیل شود، مشارکت عمیق را تضعیف می‌کند.

اعتمادسازی یکی از اساسی‌ترین راه‌های افزایش مشارکت اجتماعی است.
مردم زمانی به میدان می‌آیند که ببینند صدای آنان شنیده می‌شود و نتیجه حضورشان قابل مشاهده است. شفافیت در تصمیم‌گیری، پاسخ‌گویی نهادها، ارائه گزارش روشن از طرح‌های عمومی، پرهیز از تبعیض و احترام به کرامت شهروندان، پایه‌های اعتماد را استوار می‌کند. هرچه فاصله میان مردم و مدیران کمتر باشد و گفت‌وگو میان آنان واقعی‌تر شکل بگیرد، زمینه برای مشارکت بیشتر فراهم می‌شود. اعتماد یک‌شبه ساخته نمی‌شود، اما با رفتار منصفانه، استمرار در عمل و صداقت در ارتباط می‌توان آن را تقویت کرد.

ایجاد فرصت‌های واقعی برای مشارکت نیز ضروری است. بسیاری از مردم آماده همکاری هستند، اما نمی‌دانند از کجا باید آغاز کنند یا چه مسیری پیش روی آنان قرار دارد. شهرداری‌ها، مدارس، دانشگاه‌ها، مساجد، فرهنگسراها، کتابخانه‌ها، سازمان‌های مردم‌نهاد و نهادهای محلی می‌توانند سازوکارهای روشن و در دسترس برای مشارکت فراهم کنند. برای نمونه، تشکیل گروه‌های داوطلب محلی، برگزاری نشست‌های مشورتی، طراحی سامانه‌های مردمی برای ارائه پیشنهاد، حمایت از ابتکارهای کوچک محله‌ای و سپردن بخشی از امور قابل انجام به گروه‌های مردمی می‌تواند احساس اثرگذاری را بالا ببرد. مشارکت زمانی گسترش می‌یابد که مردم بدانند در کدام حوزه، با چه روشی و با چه نتیجه‌ای می‌توانند همکاری کنند.

یکی دیگر از راه‌های مهم، تقویت حس تعلق اجتماعی است. هرچه افراد پیوند عاطفی و هویتی بیشتری با جامعه خود داشته باشند، حضور فعال‌تری از خود نشان می‌دهند. این حس تعلق از راه شناخت تاریخ محلی، حفظ فضاهای عمومی، تقویت آیین‌های جمعی، توجه به زبان و فرهنگ بومی، پاسداشت میراث فرهنگی و افزایش ارتباط میان نسل‌ها تقویت می‌شود. انسان زمانی برای یک شهر، محله یا جامعه تلاش می‌کند که آن را خانه معنوی خود بداند. اگر افراد احساس کنند در جامعه خود دیده نمی‌شوند یا جایگاهی ندارند، میل به کناره‌گیری در آنان بیشتر می‌شود.

عدالت اجتماعی نیز با مشارکت پیوندی ناگسستنی دارد. در جامعه‌ای که گروهی از مردم خود را محروم از فرصت، صدا یا شأن اجتماعی می‌دانند، مشارکت به شکل متوازن رشد نمی‌کند. زنان، جوانان، سالمندان، افراد دارای معلولیت و گروه‌های کم‌برخوردار باید امکان حضور مؤثر در عرصه‌های اجتماعی را داشته باشند. مشارکت اجتماعی زمانی بالنده می‌شود که جامعه درهای خود را به روی همه شهروندان بگشاید و حضور آنان را ارزشمند بداند. اگر عرصه عمومی در اختیار گروهی محدود بماند، بخش بزرگی از ظرفیت انسانی جامعه نادیده گرفته می‌شود.

برای افزایش مشارکت اجتماعی باید از تجربه‌های کوچک و ملموس آغاز کرد.

گاهی تصور می‌شود که مشارکت اجتماعی یعنی ورود به پروژه‌های بزرگ و پیچیده، در حالی که بسیاری از عادت‌های اجتماعی از کارهای کوچک روزمره شکل می‌گیرند. احترام به قانون، همکاری در مدیریت پسماند، حضور در برنامه‌های محله، کمک به دانش‌آموزان نیازمند، اهدای کتاب، مشارکت در فعالیت‌های فرهنگی و توجه به مشکلات همسایگان، همگی تمرین‌هایی هستند که روحیه حضور اجتماعی را زنده نگه می‌دارند. این تجربه‌های کوچک به تدریج اعتماد، مهارت و انگیزه لازم برای فعالیت‌های گسترده‌تر را ایجاد می‌کنند.

نقش الگوها در این میان بسیار مهم است. وقتی مردم نمونه‌های موفقی از شهروندان مسئول، گروه‌های داوطلب مؤثر، مدیران پاسخ‌گو و نهادهای اجتماعی کارآمد ببینند، باور می‌کنند که مشارکت نتیجه‌بخش است. جامعه نیاز دارد چهره‌های الهام‌بخش خود را بشناسد؛ افرادی که بی‌هیاهو برای بهبود زندگی جمعی تلاش می‌کنند. معرفی این الگوها می‌تواند ذهنیت عمومی را از بی‌تفاوتی به سوی مسئولیت‌پذیری سوق دهد. در کنار آن، قدردانی از مشارکت‌کنندگان نیز اهمیت دارد. انسان‌ها هنگامی که ارزش کارشان دیده شود، با انگیزه بیشتری به مسیر ادامه می‌دهند.

در نهایت باید گفت مشارکت اجتماعی یک ضرورتی برای زندگی سالم جمعی است.
جامعه‌ای پویا است که شهروندانش تماشاگر نباشند و خود را در سرنوشت عمومی سهیم بدانند.
مشارکت اجتماعی پلی است میان فرد و خیر عمومی؛ پلی که از راه آموزش، اعتماد، عدالت، فرصت‌آفرینی و تقویت حس تعلق ساخته می‌شود. هرچه این پل استوارتر باشد، جامعه توان بیشتری برای حل مسائل، کاهش آسیب‌ها، افزایش امید و رسیدن به توسعه انسانی خواهد داشت. اگر بخواهیم جامعه‌ای زنده، اخلاقی، مسئول و آینده‌ساز داشته باشیم، باید مشارکت اجتماعی را از خانه و مدرسه تا نهادهای مدنی و ساختارهای مدیریتی به یک ارزش پایدار تبدیل کنیم. در چنین مسیری، هر انسان درمی‌یابد که تغییر اجتماعی از حضور آگاهانه او آغاز می‌شود و هیچ جامعه‌ای بدون همکاری اعضای خود به پیشرفت واقعی دست نخواهد یافت.

۲۱ بازدید

۲ امتیاز

۰ نظر

تاب‌آوری اجتماعی در زمان جنگ

تاب‌آوری اجتماعی در زمان جنگ و مراقبت از سلامت روان در زمان جنگ یا بحران‌های اجتماعی از اهمیتی حیاتی برخوردار است، زیرا فشارهای روانی ناشی از ترس، اضطراب و ناامنی می‌توانند سلامت روان افراد را تهدید کرده و به فروپاشی اجتماعی منجر شوند.

تاب‌آوری یا resiliency به معنای توانایی فرد، گروه یا جامعه برای مقابله، سازگاری و بازیابی از شوک‌ها و بحران‌ها است که شامل آمادگی جسمی و روانی، انعطاف‌پذیری، حمایت اجتماعی و مثبت‌اندیشی می‌شود. در شرایط جنگ، تاب‌آوری روانی-اجتماعی نقش محافظتی در برابر آسیب‌های روانی مانند اضطراب و افسردگی ایفا می‌کند و ارتقای آن برای موفقیت در جنگ و بازسازی پس از آن ضروری است.

تاب‌آوری اجتماعی توانایی جامعه برای حفظ انسجام، مقاومت در برابر تضعیف روحیه و بازیابی پس از آسیب‌های جنگ است که با همکاری نهادهای بهداشتی، پزشکی اجتماعی، خانواده و شبکه‌های حمایتی می‌توان آن را ارتقا داد تا سلامت روان و پایداری اجتماعی در شرایط بحرانی حفظ شود.

در روزهای بحرانی جنگ، حفظ سلامت روان و تاب‌آوری اجتماعی از اهمیت بسیار بالایی برخوردار است.

 

در ادامه، توصیه‌های معتبر و علمی در قالب ده پاراگراف ارائه می‌شود که می‌تواند به افراد و خانواده‌ها کمک کند تا این دوران سخت را بهتر مدیریت کنند.

 

 

۱. پذیرش و مدیریت احساسات طبیعی در شرایط جنگ، احساساتی مانند ترس، اضطراب، خشم و اندوه کاملاً طبیعی هستند و سرکوب آن‌ها می‌تواند آسیب روانی را تشدید کند. بهتر است این احساسات را بپذیریم و با آن‌ها به شیوه‌ای سالم برخورد کنیم، مثلاً با صحبت کردن درباره آن‌ها یا نوشتن احساسات خود

 

۲. دسترسی محدود و کنترل شده به اطلاعات دریافت اخبار از منابع معتبر و محدودسازی مواجهه با اطلاعات جنگی، به کاهش اضطراب و استرس کمک می‌کند. انتشار و دریافت اخبار نادرست یا شایعات می‌تواند ترس و نگرانی را افزایش دهد، بنابراین باید تنها به منابع رسمی و معتبر اعتماد کرد

 

۳. حفظ ارتباطات انسانی و حمایت اجتماعی ارتباط مستمر با خانواده، دوستان و همسایگان، چه به صورت حضوری و چه از طریق تماس‌های تلفنی یا مجازی، نقش مهمی در کاهش استرس و افزایش تاب‌آوری روانی دارد. ایجاد گروه‌های حمایتی و همیاری اجتماعی، حس تعلق و امنیت را تقویت می‌کند

 

۴. حفظ روال زندگی و برنامه‌ریزی روزانه ادامه فعالیت‌های روزمره مانند خواب منظم، تغذیه سالم، ورزش سبک و انجام کارهای مورد علاقه، به حفظ ثبات روانی کمک می‌کند و حس کنترل بر زندگی را افزایش می‌دهد. برنامه‌ریزی منظم و تمرین تکنیک‌های آرام‌سازی مانند تنفس عمیق نیز موثر است

 

۵. مراقبت ویژه از کودکان و سالمندان کودکان و سالمندان به توجه و مراقبت روانی ویژه نیاز دارند. باید با زبان ساده و از طریق بازی و داستان‌گویی، شرایط را برای کودکان توضیح داد و محیطی امن برای آن‌ها فراهم کرد. سالمندان نیز نیازمند حمایت مداوم روانی و جسمی هستند

 

۶. آمادگی و برنامه‌ریزی اضطراری خانوادگی تهیه بسته اضطراری شامل غذا، آب، داروهای ضروری و لوازم کمک‌های اولیه برای حداقل ۷۲ ساعت، مشخص کردن نقاط امن و برنامه‌های تجمع خانوادگی، و آموزش کمک‌های اولیه از نکات حیاتی در شرایط جنگ است. این آمادگی‌ها به کاهش اضطراب و افزایش احساس امنیت کمک می‌کند

 

۷. آموزش مهارت‌های مقابله‌ای و تاب‌آوری روانی آموزش مهارت‌هایی مانند مدیریت استرس، حل مسئله، و تکنیک‌های آرام‌سازی به افراد کمک می‌کند تا بهتر با فشارهای روانی جنگ مقابله کنند. این آموزش‌ها می‌توانند به صورت برنامه‌های مشارکتی در جامعه ارائه شوند تا تاب‌آوری فردی و جمعی افزایش یابد

 

۸. تقویت شبکه‌های حمایتی و همبستگی اجتماعی ایجاد و تقویت شبکه‌های حمایتی از جمله خانواده، دوستان، گروه‌های همسالان و سازمان‌های مردم‌نهاد، باعث افزایش حس تعلق و حمایت متقابل می‌شود. این همبستگی اجتماعی، از فروپاشی روانی و اجتماعی جلوگیری می‌کند و به کاهش آسیب‌های روانی کمک می‌کند

 

۹. کاهش نابرابری‌ها و توجه به گروه‌های آسیب‌پذیر در شرایط جنگ، گروه‌های آسیب‌پذیر مانند افراد مسن، بیماران، افراد دارای معلولیت و کودکان نیازمند حمایت ویژه هستند. برنامه‌ریزی برای دسترسی آسان این گروه‌ها به خدمات بهداشتی، روانی و اجتماعی، و کاهش نابرابری‌های اجتماعی، به افزایش تاب‌آوری کل جامعه کمک می‌کند

 

۱۰. دریافت کمک تخصصی در مواقع بحرانی در صورت بروز نشانه‌های هشداردهنده مانند افکار آسیب‌رسان، اختلال خواب شدید یا بحران روانی، دریافت کمک تخصصی از روانشناسان و مراکز مشاوره ضروری است. استفاده از خدمات تلفنی مشاوره و مراکز روانشناسی می‌تواند به پیشگیری از آسیب‌های جدی منجرشود.

تاب‌آوری اجتماعی در زمان جنگ توانایی جامعه برای مقابله، سازگاری و بازیابی از تأثیرات مخرب جنگ

این مفهوم چندبعدی شامل آمادگی جسمی و روانی، انعطاف‌پذیری، حمایت اجتماعی و مثبت‌اندیشی می‌شود که به حفظ انسجام اجتماعی و سلامت روان افراد کمک می‌کند.

در شرایط جنگ، فشارهای روانی ناشی از ترس، اضطراب و ناامنی می‌تواند سلامت روانی جامعه را تهدید کرده و منجر به فروپاشی اجتماعی شود. پزشکی اجتماعی با تمرکز بر عوامل اجتماعی، اقتصادی و فرهنگی، نقش کلیدی در تقویت تاب‌آوری روانی-اجتماعی ایفا می‌کند. این رشته با ایجاد شبکه‌های حمایتی و ارتقای همبستگی اجتماعی، حس تعلق و حمایت متقابل را در جامعه تقویت می‌کند که به کاهش آسیب‌های روانی کمک می‌نماید.

پیشنهاد ما به شما

مفهوم تاب‌آوری در گردشگری؛ محور نشست تخصصی رشد اندیشان یزد

۲ مرداد ۱۴۰۵

سند ملی تاب‌آوری چیست ؟

۳۱ تیر ۱۴۰۵

سازمان‌های مردم‌نهاد و فعالان سلامت روان به عنوان مهندسان اجتماعی در دوران جنگ، با ارائه آموزش‌های روانی و بهداشتی، مهارت‌های مقابله‌ای و مدیریت استرس را به افراد آموزش می‌دهند. این آموزش‌ها باعث افزایش تاب‌آوری فردی و اجتماعی شده و از فروپاشی روابط اجتماعی جلوگیری می‌کند.

تاب‌آوری اجتماعی در جنگ میتواند به معنای توانایی جامعه برای حفظ انسجام، مقاومت در برابر تضعیف روحیه و بازیابی پس از آسیب‌های ناشی از جنگ نیز باشد. افزایش سواد سلامت روان و تقویت شبکه‌های اجتماعی از عوامل مهم در بهبود تاب‌آوری اجتماعی به شمار می‌روند.

دکتر محمدرضا مقدسی بنیانگذار رسانه تاب آوری در پایان آورده است تاب‌آوری اجتماعی در زمان جنگ به حفظ سلامت روانی و جسمی افراد کمک می‌کند و زمینه‌ساز بازسازی و پایداری جامعه پس از بحران‌های جنگی است و نقش حیاتی در موفقیت در شرایط جنگ و بازسازی پس از آن دارد.

تاب‌آوری اجتماعی در زمان جنگ